Chúng ta đã từng đọc hàng nghìn bài viết về các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Nhưng chúng ta còn biết rất ít về sự hy sinh của các nhà báo, "những chiến sĩ cách mạng" như lời Bác Hồ đã viết. Rất nhiều nhà báo đã ra trận trong hai cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược trong tư thế người lính thực thụ. Nhiều người trong số họ đã hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc. Theo con số thống kê chưa đầy đủ, cả nước đã có hơn 400 nhà báo hy sinh trên mọi miền đất nước. Đó là một sự đóng góp to lớn của đội ngũ làm báo, tô thắm thêm truyền thống tốt đẹp của báo chí cách mạng Việt Nam. Những tấm gương hy sinh lẫm liệt đó cần được ghi lại như những anh hùng liệt sĩ cách mạng khác.
Từ nhận thức ấy, Hội Nhà báo Việt Nam và Tạp chí Người làm báo đã thực hiện được một công trình rất có ý nghĩa: Xuất bản cuốn Tri ân nhà báo - liệt sĩ (tập 1), tập hợp 37 bài viết về hơn 50 liệt sĩ là nhà báo, từ trước Cách mạng Tháng Tám 1945, trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, trên chiến trường, trong nhà tù của địch hoặc trên đất bạn Lào, Cam-pu-chia. Trước Cách mạng Tháng Tám có các nhà báo Trần Đình Long, người đã bị bọn Quốc dân đảng phản động núp bóng Tàu Tưởng bắt cóc, thủ tiêu tại Hà Nội và nhà báo Phan Ngọc Hiển, tiêu biểu cho báo chí cách mạng Nam Bộ, là người trực tiếp lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hòn Khoai (Bạc Liêu). Trong kháng chiến chống Pháp, là các nhà báo, nhà văn Trần Đăng, Hoàng Lộc, được khắc họa rõ hơn về lĩnh vực báo chí. Nhà báo Trần Kim Xuyến, người có công lớn xây dựng Nha thông tin và Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam, đại biểu Quốc hội khóa I, đã hy sinh anh dũng ngay tại trụ sở, khi Pháp tấn công Hà Nội. Nhiều nhà báo là nhiếp ảnh gia, nhà quay phim, những người luôn lao lên phía trước, bất chấp bom đạn kẻ thù, đã ngã xuống như người chiến sĩ: Đinh Thúy, Lê Văn Bằng, Phan Văn Cam, Trần Mai Ninh, Vũ Tùng, Nguyễn Văn Giá. Họ thuộc lớp nhà báo cống hiến cả tuổi xuân cho đất nước trong những năm chống Mỹ, cứu nước. Ngoài những tên tuổi quen thuộc như Dương Thị Xuân Quý, Chu Cầm Phong, Nguyễn Mỹ, còn có hàng trăm gương chiến đấu hy sinh của các nhà báo - chiến sĩ. Như nhà báo Lê Vĩnh Hòa, với sức viết khó ai sánh kịp, "ông viết trên đường hành quân, viết tại chiến hào, viết lúc tạm nghỉ giữa hai trận đánh, viết khi trận địa chưa dứt tiếng súng". Nhà báo Phan Văn Cam, mình găm đầy mảnh đạn, còn thều thào với đồng nghiệp: "Mình kiệt sức rồi, mình không còn sống nữa đâu. Đừng bận vì... Cam... Hãy cầm lấy máy quay đi... Hãy chớp lấy hình ảnh thay mình!". Nhà báo Ngọc Châu "cây bút - ngọn đuốc" hy sinh ở cửa ngõ Sài Gòn Tết Mậu Thân 1968. Một con người xông xáo đã bị trúng bom na-pan của địch. "Lửa táp vào người Ngọc Châu. Châu chạy rồi nằm lăn, lửa vẫn cháy. Lại chạy tiếp. Châu như bay trên cánh đồng Tân Kiên... Tổ quay phim B8 chỉ còn lại một mình Dương Minh Quang mang được máy và phim trở về. Anh kể lại là nhìn thấy Ngọc Châu chạy trên đồng như một cây đuốc sống!". Như nhà báo Vũ Phạm Chuân, giữa chiến trường ác liệt, vẫn sáng tác bài thơ Anh sẽ về gửi người yêu ở hậu phương: "Anh sẽ về lại giữa mùa hoa nở/ Và cùng em viết tiếp cuộc đời vui/Trên đống tàn tro cây sẽ đâm chồi/ Anh sẽ về lại đắm say nghe em hát/ Khói thuốc súng sẽ thay bằng hương thơm ngát/ Của hoa và của lúa trổ đòng/ Tiếng em bay cao trên bầu trời trong/ Thay cho tiếng bom rơi đạn réo/ Anh sẽ về/ Em có tin không?". Nhưng đáng tiếc là nhà báo đã không trở về như lời thơ gửi gắm! Còn có thể đọc được nhiều trang cảm động viết về nhà báo Đặng Loan (Báo Miền Tây Nghệ An), nhà báo Nguyễn Thị Thanh Xuân (Báo Quảng Bình), nhà báo Phạm Thị Ngọc Huệ (Báo Trường Sơn), nhà báo Vũ Bình (Phân xã Thông tấn xã Nam Khu IV), nhà báo Lê Đoan (Báo Phụ nữ cứu quốc Nam Bộ)...
Gần 300 trang, Tri ân nhà báo - liệt sĩ mới tập hợp một số bài viết trên Tạp chí Người làm báo trong những năm qua, song được coi như nén tâm nhang của các đồng nghiệp hôm nay tưởng nhớ và tri ân các anh, các chị - những nhà báo đã sống, đã viết, đã chiến đấu và hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, vì truyền thống báo chí cách mạng Việt Nam. Hy vọng Hội Nhà báo Việt Nam sẽ tiếp tục cho ra tiếp các công trình mới để vinh danh các chiến sĩ kiên cường trên mặt trận chính trị, tư tưởng của Đảng, góp phần vào chiến thắng vĩ đại của dân tộc hôm nay.