Thế là ước mơ làm cô giáo của tôi đã trở thành hiện thực. Bao nhiêu dự định, bao nhiêu ước vọng cứ đầy ắp trong lòng tôi. Tốt nghiệp trường cao đẳng sư phạm, tôi cứ mong ngóng mãi tới ngày được chính thức bước lên bục giảng. Tôi cứ tưởng tượng ra viễn cảnh khi tôi ôm chiếc cặp da đựng giáo án bước vào lớp học trước bao nhiêu ánh mắt đen láy, sáng rực hướng về phía mình. Rồi trong sự trang nghiêm, tôi cúi đầu chào các em với giọng nói đầy trìu mến: “Chào các em! Mời các em ngồi xuống”.
Cứ ngỡ tôi sẽ được dạy ở thành phố quê hương tôi, hoặc ít ra cũng là vùng ven đô. Ai ngờ ông cán sự phòng tổ chức trao cho tôi tờ quyết định về xã Bạch Đằng. Ông nói như an ủi: “Bạch Đằng tuy là xã miền núi nhưng cách thành phố chả bao xa, đường sá đi lại thuận lợi. Và đây cũng là ý kiến của trường Bạch Đằng xin cô về đấy. Đừng trách chúng tôi không lưu tâm đến những giáo sinh giỏi”. Vẫn biết kiếm được việc làm bây giờ không dễ dàng chút nào. Nhưng sao tôi vẫn thấy buồn buồn. Bố tôi biết chuyện bảo: “Đây là thử thách bước đầu của con. Phải cố gắng. Chả nhẽ tình yêu với nghề của con lại nguội hết cả rồi sao?”. Tôi cười: “Không bao giờ có chuyện đó bố ạ”. Bố tôi nói tiếp: “Có thế chứ! Con phải vui lên vì ước mơ làm cô giáo của con đã thành hiện thực”.
Thế rồi cái ngày tôi mong mỏi cũng đến. Sau ngày khai trường, vì tôi mới tốt nghiệp nên chưa được phân công làm giáo viên chủ nhiệm. Tôi được chỉ định dạy môn lịch sử khối 8. Buổi sáng đầu tiên ấy luôn in đậm trong tâm trí tôi suốt cả quãng đời dạy học sau này. Do nóng ruột nên tôi đến sớm hơn cả một số thầy, cô. Lòng tôi cứ bồn chồn không yên. Tôi muốn làm quen với học trò trước khi vào giảng bài. Tôi không muốn ai giới thiệu về tôi. Tôi muốn tự mình đến lớp xưng cô giáo với học sinh. Thế là tiếng trống tiết thứ hai vừa dứt, tôi tiến vào lớp 8A4 với lòng hãnh diện vô bờ của một cô giáo thực thụ. Nhưng thật lạ lùng, thật khó hiểu, học trò chào tôi bằng cách em đứng em ngồi, em vẫn còn đội mũ trên đầu. Nhiều em bấm nhau cười khúc khích. Những tiếng rì rầm vang lên như cố tình cho tôi nghe thấy: “Cô giáo mới chúng mày ạ”. “Không phải cô giáo đâu. Cô giáo sao lại trẻ thế, chỉ bằng chị tớ ở nhà thôi!”. Hướng về tôi là những ánh mắt như muôn vàn mảnh gương nhỏ. Tôi đứng ngây người ra nhìn học sinh. Ngạc nhiên đến lúng túng, hay là do cảm động quá khiến tôi nghẹn lời. Tôi cũng đứng nhìn lại các em đến vài chục giây. Giữa lúc tình huống khó xử dường như có một mệnh lệnh vô hình nào đó vừa được phát ra, cả lớp bỗng đứng nghiêm hẳn lại. Bao nhiêu khuôn mặt láu lỉnh nghịch ngợm tự dưng trở nên trang trọng, lễ độ. Ôi sao thế nhỉ? Chắc học trò của tôi đã nhìn thấy ai đó chứ không phải là vì tôi im lặng. Tôi quay lại đúng lúc thầy Hưng bước tới. Thầy Hưng tốt nghiệp Đại học Sư phạm 1 Hà Nội. Thầy ra trường gần chục năm nay và tình nguyện về Bạch Đằng làm giáo viên. Thầy chủ nhiệm lớp từ năm ngoái. Thầy Hưng tiến sát tôi và nhìn cả lớp. Cặp mắt sáng nằm dưới đôi lông mày rậm rất đàn ông của thầy như muốn nói với tôi điều gì đó không rõ. Thầy Hưng nói. Giọng thầy từ tốn, ấm áp: “Các em! Có khi nào thầy giáo, cô giáo vào trong lớp rồi mà vẫn đội mũ, đội nón chào các em không nhỉ?”. Tất cả mũ trên đầu học trò đều biến mất trong nháy mắt như một trò ảo thuật. Câu nói của thầy Hưng như một “cú huých” khiến tôi bật nhớ tới các bài từng học trong trường về “tâm lý học trẻ em”, “tâm lý học sư phạm”... Tôi lặng người trong khi thầy Hưng giới thiệu tôi với học trò. Buổi làm quen giữa tôi với học trò thật đáng nhớ.
Tháng 9 trôi qua chóng vánh. Mức độ thân quen của cô, trò chẳng tiến triển được bao nhiêu. Đôi lúc tôi bất chợt nhận ra cái lớp 8A4 này mang dấu ấn của thầy Hưng nhiều quá, sâu đậm quá mà tôi khó lòng chen vào nổi. Bất cứ ở nơi đâu, dù lời nói to hoặc nhỏ, mỗi hành động của các em đều mở đầu bằng câu: “Thầy giáo của chúng em bảo...” hay: “Thầy giáo của chúng em làm như vầy này...”. “Ôi! Thầy Hưng thật tài”. Tôi cứ phải “ôi” liên tiếp như thế. Nghe chuyện các em kể về thầy Hưng thì không bao giờ dứt. Thầy Hưng là như vậy. Còn tôi? Bao nhiêu nhiệt tình, say mê của tôi cũng chỉ thân quen các em ở một chừng mực nào đấy. “Dạy học không chỉ là khoa học mà còn là nghệ thuật”, tiếng thầy Hưng lại văng vẳng bên tai. Trong lòng tôi đang có một cái gì đó đang trỗi dậy. Tôi đứng ngắm những quả bàng chín đỏ. Trong ánh nắng vàng nhạt của một ngày giữa thu, bầu trời Bạch Đằng tím ngắt. Những dãy núi bao quanh cũng tím hơn mọi ngày. Một ước mơ vừa thoảng qua trong trí óc tôi. Vâng. Ngày mai, ngày mai tôi cũng có thật nhiều, thật nhiều học trò gọi tôi bằng chất giọng trìu mến, thân thương: “Cô giáo Mai của chúng em...”. Rất vô tình và cũng rất bàng hoàng, tôi thấy thầy Hưng cũng đang nhìn tôi mỉm cười. Nụ cười của thầy Hưng thật có duyên, thật hóm hỉnh. Cái vẻ khô khan, cứng quèo của một giáo viên dạy toán nơi thầy Hưng biến đi đâu hết thảy. Tự nhiên tôi bật ra câu nói: “Thầy Hưng ạ! Học trò rất mến thầy”. Thoáng một chút hồng trên gò má thầy Hưng. Thầy Hưng nhìn lảng đi nơi khác. Đôi mắt thầy bừng sáng. Thầy nói chuyện nhiều lắm với tôi. Nhưng tôi chả nhớ được bao nhiêu. Mà hình như toàn chuyện chẳng ăn nhập gì với nghề dạy học thì phải. Lạ thật.
Rồi đến một hôm gần hết học kỳ 1, tôi muốn phụ đạo thêm cho lớp 8A4 môn lịch sử. Các em bị “mất gốc” nhiều quá, phải bổ sung gấp. Chấm nhiều bài kiểm tra tôi phải bật cười vì cách trả lời ngô nghê của các em. Sự nhầm lẫn tai hại, thôi thì “đầu Ngô mình Sở”. Tôi muốn tất cả học trò của mình phải thông hiểu lịch sử nước nhà cũng như thế giới. Đã là “mất gốc” thì làm sao có điểm tựa để mà tự hào về dân tộc mình. Tôi muốn các em phải có điểm tổng kết cao về môn lịch sử. Cho dù tôi không hề phải chịu trách nhiệm trước nhà trường về tỷ lệ lên lớp của các em. Dù tôi có thể chỉ là cái bóng vút qua chương trình học, nhưng đâu phải vì thế mà không có trách nhiệm gì với lớp, với các em. Không còn thời gian để học ban ngày nữa, tất cả kế hoạch được hội đồng nhà trường duyệt đã khép kín. Đành phụ đạo vào buổi tối. Tôi thông báo cho các em bắt đầu từ tối mai, thứ bảy. Em nào thấy cần phải học thêm thì tới, tôi không ép buộc em nào. Điều quan trọng khiến các em phấn khởi là tôi không thu thêm học phí. Và tôi thấy cũng không phải thông báo cho thầy Hưng biết điều này. Tôi biết buổi tối là giờ nghỉ ngơi đầy hạnh phúc của mỗi người bên gia đình. Chắc chắn mỗi người đều có mối bận tâm riêng. Thầy Hưng cũng vậy. Ba mươi tuổi, chưa vợ con gì, thầy cũng phải có thời gian lo cho mình chứ! Mỗi buổi tối quý giá xiết bao. Còn tôi? Tôi chưa có gì cả ngoài lũ học trò nghịch như quỷ sứ nhà trời nhưng rất đáng yêu.
Kể từ ngày về Bạch Đằng chưa khi nào sau giờ dạy buổi chiều tôi lại bận bịu đến thế. Sau bữa cơm chiều, tôi vội vã dọn dẹp, chuẩn bị sách vở giấy bút, thay trang phục để chuẩn bị lên lớp. Từ nhà công vụ giáo viên nữ đến trường cũng phải đi mất gần hai cây số. Vài cô giáo cùng phòng ngỡ tôi có cuộc hẹn hò với ai nên nhìn nhau nhấp nháy khúc khích cười. Tôi tảng lờ như không nhìn thấy. Bầu trời đêm xanh cao vời vợi. Triệu ngôi sao li ti thi nhau nhấp nháy. Những ngọn núi cao sừng sững vây quanh bản đen sẫm. Ngày đầu mới về tôi sợ đủ thứ: Sợ rắn, rết và cả sợ... ma nữa. Bây giờ thì quen rồi, đôi khi lại còn thấy đẹp và lãng mạn. Hình như có ai vừa chào tôi. Thì ra là ông Trưởng thôn Lò Văn Phí. Ông trưởng thôn bảo: “Thằng Lò Văn Phẻng nhà tôi bảo bắt đầu từ tối nay cô giáo Mai phụ đạo cho chúng nó môn lịch sử hả? Thế là tốt đấy! Nhưng mà cô giáo Mai lại vất vả thêm rồi. Con chim trên rừng cũng phải biết cội nguồn của nó chứ, có phải thế không cô giáo?”. Rồi ông kể về thằng Lò Văn Phẻng cứ khen cô giáo Mai hết lời. Rồi kế hoạch tu sửa trường lớp, nhà công vụ cho giáo viên. Chuyện trò với ông Phí nhiều quá, nên tôi đành xin lỗi hẹn vào dịp khác vì các em học sinh đang chờ. Ông Phí nói thêm: “Để cô giáo Mai đi xa thế này là dân chúng tôi có lỗi nhiều lắm!”. Gần tám giờ tôi mới tới cổng trường. Lớp 8A4 của tôi tối om. Thôi chết! Chắc các em chờ tôi lâu quá nên bỏ về hết cả rồi. Thế nào cũng có em trách cô giáo thất hứa. Tôi rảo bước nhanh về cuối dãy có ánh đèn sáng. Có tiếng chào: “Em chào cô ạ”. Rồi nhiều em ùa ra vây lấy tôi. Không sao kể xiết niềm vui rộn ràng trong lòng tôi. Như người vừa vượt qua dốc cao vực thẳm, tôi cố trấn tĩnh mời các em vào lớp: “Cô xin lỗi các em, vì có việc đột xuất trên đường đi tới đây nên không thể đúng hẹn được. Nào, ta bắt đầu học nhé!”. “Vâng ạ!”, cả lớp đồng thanh đáp. Tôi run run cầm viên phấn viết lên tấm bảng đen hai chữ: Lịch sử, để giấu đi cảm xúc của mình. Lòng tôi rưng rưng.
Trong lúc tôi đang mải mê giảng bài thì có bước chân rất nhẹ ngoài hành lang. Tiếng thầm thì của mấy cô cậu ngồi sát cửa: “Thầy Hưng. Thầy Hưng”. Thầy Hưng thật. Thầy ra hiệu cho tôi cứ tiếp tục công việc. Lần đầu tiên tôi cảm thấy thầy nhìn tôi bằng ánh mắt khác lạ. Không hiểu sao tôi thấy tim mình đập mạnh. “Mai sắp xong chưa?”. “Dạ. Em còn chút xíu nữa. Có phải ý... ý anh... ý thầy muốn cho các em nghỉ phải không ạ?”. Thầy Hưng gật đầu: “Vâng. Học trò của chúng ta có em nhà xa tới năm, sáu cây số đó”. Trời ơi! Điều này bây giờ tôi mới biết. Tôi đành ngừng bài giảng giữa chừng, hẹn các em vào tối mai cô sẽ chuẩn bị giáo án kỹ hơn.
Chờ các em về hết, thầy Hưng nhìn tôi, nói: “Lần sau Mai có phụ đạo hoặc làm gì vào buổi tối nên báo cho tôi biết. Tôi sẽ đến”. Tôi hốt hoảng: “Có chuyện gì xảy ra vậy? Thưa thầy!”. “Không có chuyện gì hết. Chỉ là việc chuẩn bị ánh sáng cho lớp học thôi”. Chúng tôi như vô tình đi bên nhau. Mùi ẩm của cây cối cũng bay theo. Đêm yên tĩnh. Phía thị trấn hắt lên một quầng sáng.
Từ buổi ấy, tối tối tôi vẫn phụ đạo môn lịch sử. Các em đến mỗi ngày một đông. Thầy Hưng tối đến tối không. Tôi luôn tìm cách lảng tránh thầy. Còn thầy tìm đủ mọi cớ để gặp tôi. Vào một buổi tối chủ nhật, thầy Hưng bất ngờ đến thăm tôi. Trong ánh sáng của ngọn đèn, tôi thấy ánh mắt của thầy lung linh như có lửa. Một ngọn lửa chứa đựng bao ý nghĩa khiến tình cảm của tôi không còn vô tư một cách giả tạo nữa. Hình như thầy cũng lúng túng, bàn tay cầm chén nước cứ run bắn lên. Trước mắt tôi không còn là một ông thầy trang nghiêm mà là một người đàn ông vụng dại đang cố diễn đạt ý nghĩ của mình một cách khó khăn. Cuối cùng thầy Hưng cũng nói: “Em là một cô giáo tốt, nhiệt tình với học trò, với nghề. Nhưng vẫn chưa đủ đâu. Rồi thời gian sẽ rèn luyện cho em có một phương pháp, một phong cách, một bản lĩnh”. Tôi ngẩn người. Không lẽ thầy Hưng đến thăm tôi chỉ để khen vài lời như vậy sao? Thầy Hưng nói tiếp: “Tôi đã có lệnh nhập ngũ, tuần sau phải có mặt tại đơn vị mới. Tôi đến chào em. Rồi đây em có thể quên tôi. Nhưng tôi lại không thể quên em được. Em đã để lại trong lòng tôi một ấn tượng rất đẹp, rất trong sáng, rất nguyên sơ. Tôi không muốn em sau này vấp phải những cái mà tôi đã vấp, mắc phải những điều sai lầm mà tôi đã sai lầm. Mong em mãi giữ được cái tâm trong sáng của nghề giáo. Đừng để bụi trần vương bẩn”.
Tôi nắm tay thầy Hưng tự lúc nào không rõ. Miệng tôi lắp bắp: “Anh Hưng. Em hiểu rồi”.
Truyện ngắn của NGUYỄN SỸ ĐOÀN