Khu làm việc của Huyện ủy Nam Sách (cũ) ở đường Đỗ Chu Bỉ (thị trấn Nam Sách). Ảnh: Thành Chung

Diện mạo đổi thay, đời sống ấm no của Nam Sách hôm nay được khởi nguồn từ mốc son thành lập Phủ ủy Nam Sách (tiền thân Huyện ủy Nam Sách) 70 năm về trước, ngày 20-7-1940.

Chúng tôi về xã Hợp Tiến - một địa chỉ đỏ, vào một ngày tháng 7. Cuộc sống nông thôn mới hiện diện qua những cổng làng, đường bê-tông, những ngôi nhà cao tầng san sát, khu trung tâm văn hóa, nơi người già, trẻ em đang chơi thể thao. Hơn 70 năm trước, nơi này cùng những miền quê của Nam Sách chìm trong đêm đen tăm tối dưới ách thực dân, phong kiến. Năm 1936, nhiều cơ sở cách mạng đã được gây dựng ở Nam Sách. Trước sự lớn mạnh của phong trào cách mạng, ngày 20-7-1940, hội nghị thành lập Phủ ủy Nam Sách đã diễn ra tại nhà ông Nguyễn Văn Dĩu, ở thôn Đầu, xã Hợp Tiến. Nam Sách trở thành địa phương lập Phủ ủy đầu tiên của tỉnh. Dưới sự lãnh đạo tập trung của Phủ ủy, hàng loạt sự kiện cách mạng đã ghi vào lịch sử: Ngày 30-7-1945, lực lượng tự vệ vũ trang (TVVT) Tạ Xá, Đồn Bồi, Thượng Đáp, Vạn Niên đánh chiếm huyện lỵ Nam Sách, phá kho thóc Nhật; Việt Minh huyện, TVVT cùng quần chúng chiếm phủ lỵ Nam Sách chiều 19-8-1945; thành lập Ủy ban Cách mạng lâm thời huyện Nam Sách ngày 20-8-1945.

Cách mạng thành công, Nam Sách lại bước vào kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Cụ Lê Văn Toát, thôn Đầu, đảng viên 60 năm tuổi Đảng nhớ lại: Những năm 1949 - 1951, giặc Pháp thực thi hàng loạt âm mưu thâm độc: “Tát nước bắt cá”, “Lấy người Việt trị người Việt”, càn quét đàn áp… Song cán bộ, đảng viên Nam Sách vẫn kiên cường bám đất, bám dân trong lòng địch. Người dân Nam Sách luôn nhớ tấm gương hy sinh anh dũng của Bí thư Huyện ủy, Anh hùng Nguyễn Đức Sáu, Anh hùng liệt sĩ (AHLS) Mạc Thị Bưởi, AHLS Nguyễn Trung Goòng, AHLS thiếu niên Nguyễn Đăng Lành… Chiến công đánh bốt La Đôi (Hợp Tiến), đánh tàu quân sự địch trên đường sắt Lai Vu - Phú Lương, du kích An Lâm ngụy trang dùng đòn gánh đánh địch giữa ban ngày, chống càn ở Đột Lĩnh (Nam Tân), Uông Hạ, Mạc Xá (Minh Tân)… là câu trả lời đanh thép của quân và dân Nam Sách đối với quân xâm lược. Noi gương lớp trước, trong chống Mỹ xuất hiện nữ dân quân Đặng Thị Quý (Nam Chính) dũng cảm phá bom trước ngaày cưới, Xã đội trưởng xã Cộng Hòa Nguyễn Thị Tụng chỉ huy phá 42 quả bom nổ chậm sau 32 giờ, đạt kỷ lục phá bom nhanh nhất tỉnh. Mảnh đất anh hùng làm nên những điều anh hùng: 160 bà mẹ được phong tặng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, huyện Nam Sách cùng 9 xã (Ái Quốc, An Châu, Nam Đồng, Đồng Lạc, Cộng Hòa, Hợp Tiến, Thượng Đạt, Minh Tân, Nam Tân), 8 cá nhân (Liệt sĩ Nguyễn Đức Sáu, Liệt sõ Mạc Thị Bưởi, Liệt sĩ Nguyễn Trung Goòng, Liệt sĩ Nguyễn Đăng Lành, Liệt sĩ Đỗ Chu Bỉ, các đồng chí Đặng Đức Song, Nguyễn Nhật Chiêu, Vũ Ngọc Diệu) được phong tặng Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (nay 4 xã Ái Quốc, An Châu, Nam Đồng, Thượng Đạt đã chuyển về TP Hải Dương). Trong các cuộc kháng chiến, Nam Sách đã động viên hàng vạn người con ra trận, có 3.495 liệt sĩ, hàng nghìn thương binh, bệnh binh. Nam Sách vinh dự hai lần được Bác Hồ về thăm.

Thị trấn Nam Sách ngày càng xanh - sạch - đẹp

Nam Sách hôm nay đổi thay nhanh chóng. Xóm thôn xưa giờ là làng, khu dân cư (KDC) khang trang. Vẫn còn đó cánh đồng thẳng cánh cò bay song nông nghiệp đã theo hướng sản xuất hàng hóa, hiệu quả. Vụ chiêm xuân vừa qua, năng suất lúa của huyện đạt từ 64-66 tạ/ha, đứng đầu tỉnh. Bên cạnh Nam Sách nông nghiệp truyền thống là một Nam Sách công nghiệp trẻ trung sức mới. Hàng loạt khu, cụm công nghiệp ra đời. Hàng nghìn con em nông dân chỉ quen với ruộng đồng giờ chững chạc khoác áo công nhân vào công xưởng. Những nghề thủ công truyền thống như làm gốm, làm hương… cũng được khôi phục, phát triển, điển hình là làng gốm cổ Chu Đậu, tạo việc làm cho hàng trăm lao động. Đồng chí Lê Văn Hiệu, Bí thư Huyện ủy Nam Sách, cho biết: “Phát huy truyền thống lịch sử vẻ vang, trong công cuộc xây dựng quê hương mới, Đảng bộ và nhân dân Nam Sách luôn coi trọng phát huy nội lực để phấn đấu vươn lên”. Hơn 20 năm đổi mới, đặc biệt là trong nhiệm kỳ 2005-2010, kinh tế - xã hội Nam Sách phát triển toàn diện. Năm 2009, kinh tế huyện đạt tốc độ tăng trưởng 9,5%, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực: Nông nghiệp: 32,4% - Công nghiệp, xây dựng: 24,5% - Dịch vụ: 43,1%. Thu nhập bình quân đầu người từ 5,2 triệu đồng năm 2005 tăng lên 7,6 triệu đồng năm 2009.

Kinh tế phát triển là tiền đề cho văn hóa- xã hội khởi sắc. Về các trung tâm xã, chúng tôi ấn tượng với hội trường và trụ sở làm việc được xây khang trang. Toàn huyện có 91 nhà văn hóa thôn, KDC là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng bổ ích. Hằng năm có trên 80% số gia đình đạt danh hiệu gia đình văn hóa. Đến nay, trên 60% số làng, KDC  trong huyện đạt danh hiệu làng, KDC văn hóa. Coi trọng bảo tồn, gìn giữ truyền thống văn hóa, huyện đã trùng tu nhiều công trình văn hóa: Chùa Trăm gian (An Bình), Đình Nhân Lý (thị trấn Nam Sách), Đền thờ Lưỡng quốc Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi (Nam Tân)… Về giáo dục, chất lượng được chú trọng và đi vào thực chất. Đến năm 2009 có 23 trường đạt chuẩn quốc gia. Công tác y tế, chăm sóc sức khỏe cho nhân dân được thực hiện hiệu quả, cả 19 xã, thị trấn đạt chuẩn quốc gia về y tế. Nam Sách nay không còn hộ đói, tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống dưới 5%. Nam Sách là huyện đầu tiên trong tỉnh hoàn thành việc xóa nhà tranh tre cho gia đình chính sách, người nghèo.  

Đảng, chính quyền vững mạnh, phát huy tốt vai trò lãnh đạo là yếu tố quyết định sự đi lên của Nam Sách. Từ Phủ ủy tổ chức Đảng tiền thân với 4 đảng viên, đến nay Đảng bộ huyện Nam Sách tự hào có lực lượng hùng hậu gần 6.000 đảng viên. Đảng bộ huyện nhiều năm liền được Tỉnh ủy công nhận đạt danh hiệu trong sạch, vững mạnh. Tại nơi đã diễn ra hội nghị thành lập Phủ ủy Nam Sách năm xưa, một nhà bia tưởng niệm với kinh phí trên 1 tỷ đồng đã được xây dựng. Công trình hoàn thành đúng dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Phủ ủy, sẽ trở thành biểu tượng cho truyền thống cách mạng hào hùng của quê hương Nam Sách.

NGỌC HÙNG