Cổng chùa Chuông

Giữa bộn bề đường ngang, lối dọc công sở mới mọc lên trong cơn lốc đô thị hóa của TP Hưng Yên, Kim Chung Tự (chùa Chuông), nằm tách biệt dưới những rặng nhãn cổ thụ, vẫn còn "dấu xưa xe ngựa"...So với Hội An, “người anh em” cùng thời ở Đàng Trong, thì Phố Hiến, thương cảng quốc tế nổi tiếng vào thế kỷ 16 - 17, dưới thời Lê - Trịnh ở Đàng Ngoài cũng không kém phần phồn hoa tấp nập. Có dịp về lại nơi này, bạn sẽ thấy dưới những rặng nhãn lồng, gốc hoa gạo xù xì nở bừng hoa vào mỗi dịp tháng ba, vẫn còn những dấu xưa, trong đó nguyên vẹn nhất, quy mô nhất là chùa Chuông.

Chùa Chuông được xây dựng từ thế kỷ 15, dưới thời Lê. Tương truyền một năm lũ lụt lớn, một quả chuông vàng trên một chiếc bè trôi vào bãi sông Cái (sông Hồng) thuộc địa phận thôn Nhân Dục, phường Hiến Nam, TP Hưng Yên hiện nay. Thế là các nơi đua nhau kéo chuông về, nhưng chỉ có dân làng Nhân Dục mới làm được. Dân làng cho là trời phật giúp đỡ, bèn góp công của dựng chùa tưởng nhớ công ơn. Mỗi lần đánh, tiếng chuông vang rất xa, vì thế chùa còn có tên gọi là Kim Chung Tự (chùa Chuông Vàng).

Năm 1992, ngôi chùa này được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật. Đây là một trong những ngôi chùa cổ kính, quy mô lớn của miền Bắc, kết cấu theo kiểu “nội công ngoại quốc”, với kiến trúc thời Lê - Trịnh từ thế kỷ 17, 18, còn hiện diện tới ngày nay. Qua tam quan là ba nhịp cầu đá xanh được xây dựng năm 1702, bắc ngang qua ao mắt rồng. Khoảng sân rộng rãi được lát gạch Bát Tràng, chính giữa là con đường được trải đá xanh dẫn thẳng tới tiền đường. Theo quan niệm nhà Phật, đường này gọi là nhất chính đạo, con đường chân chính duy nhất dẫn dắt con người thoát khỏi bể khổ. Tiền đường năm gian hai chái, kết cấu kiểu con chồng đấu sen. Nối giữa tiền đường và thượng điện là khoảng sân, ở giữa có cây hương bằng đá như cột kinh đá xưa, bốn mặt khắc chữ Hán ghi công đức của nhân dân tu sửa chùa. Thượng điện cũng gồm năm gian hai chái, kết cấu giống tiền đường, mang đậm nét kiến trúc thời hậu Lê, kết lại là gác chiêng, gác khánh được xây cao, đột khởi lên toàn bộ lớp mái chùa. Ngoài các tượng Thích Ca sơ sinh, tòa Cửu Long, Phật A Di đà, Bồ Tát, Văn Thù, Phổ Hiền, Tam Thế... điểm đặc sắc của chùa Chuông là hệ thống tượng La Hán cùng phù điêu gỗ Thập điện Diêm vương ở hành lang hai bên. Phù điêu gỗ Thập điện Diêm Vương diễn tả cảnh nhục hình mà con người phải trải qua ở cõi âm.

Một trong những hiện vật có giá trị nhất của chùa là Kim Chung tự thạch bi ký - bia đá dựng năm Vĩnh Thịnh thứ 7, thời Lê trung hưng (1711), ghi tên người có công đức tu sửa chùa; trong đó miêu tả cảnh đẹp của Phố Hiến và các phường: Hàng Bè, Hàng Sũ, Thợ Nhuộm, Cự Đệ, Hàng Thịt... mà nay chỉ còn trong dĩ vãng. Nhờ vậy, các nhà nghiên cứu có thể đoán định có con đường thiên lý thông thương giữa phố Hiến với Thăng Long qua lại trước cửa chùa và ghi nhận đơn vị phường của Phố Hiến, lúc đó đã có hai mươi phường.