Ông bà tôi có 7 người con dâu. Bố tôi ở từ đường có hương hỏa nên vai trò dâu trưởng của mẹ tôi rất nặng nề. Từ việc thăm hỏi đến Tết nhất, giỗ chạp, mẹ cố gắng chu toàn. Mẹ được tiếng khen là người phụ nữ biết tạo hạnh phúc cho chồng con, cư xử hiếu thuận với họ tộc.
Trong 6 thím dâu của tôi có thím Ba xinh đẹp và học vấn cao hơn cả. Thím thường tự phụ "Người phụ nữ có sắc đẹp là đã nắm được giấy thông hành đi vào ngưỡng cửa hạnh phúc", "ngày nay nam nữ bình đẳng, việc tôi tôi làm, việc anh anh làm, cư xử với nhau rất dân chủ", "Đồng tiền kiếm được là thước đo tài năng của người phụ nữ, nếu không thì có học vấn cũng vứt đi!". Với mẹ tôi, thím thường "ngọt xớt" khi có dịp. Những ngày giỗ, thím thường "lên lớp" trước mặt mọi người: "Chị cả nên làm như thế này, thế nọ…", hoặc: "Từ đường của một tộc họ lớn mà để cái tủ thờ bé tí, cũ kỹ. Chị bảo anh cả bớt ăn tiêu, đóng một cái hoành tráng mới đáng mặt gia đình mình". Thím nói nhưng thím không làm việc gì mà cứ đi ra đi vào. Tôi để ý các thím dâu khác và bà con nhìn thím Ba rồi tủm tỉm cười với nhau. Tôi hỏi mẹ sao không đáp trả lại thím Ba, mẹ tôi nói: "Mỗi người mỗi tính. Chị em phải biết nhường nhịn nhau, nhất là chị em dâu. Sống không khéo sẽ tạo nên bất hòa giữa bố và chú con".
Khi quê tôi lên thành thị trấn thì giá đất tăng vùn vụt. Chú Ba gợi ý với bà tôi bán 1.000m2 đất hương hỏa chia đều cho 8 anh em mới công bằng. Nghe được việc này, bố tôi rất buồn, không phải vì của nả mà vì miếng mồi kinh tế đã tạo mầm mống chia rẽ tình anh em và xem nhẹ di sản của cha ông. Và bà tôi, người đã từng làm vợ, làm dâu, làm mẹ, trải nghiệm gần hết cuộc đời của người phụ nữ đã giúp con trai trưởng giải quyết vấn đề phức tạp này. Bà có cuộc nói chuyện với 8 người con đẻ, rồi với 7 con dâu và 1 con rể. Tôi không được nghe nhưng thấy tuyệt nhiên chuyện bán đất hương hỏa không còn nhắc lại.
Sau đó ít lâu, tôi nghe chuyện con gái thím Ba mới về nhà chồng đã xung đột với em dâu sống chung một nhà, giận chồng bỏ về nhà bố mẹ. Và chính thím Ba bằng sự trải nghiệm của mình, đã khuyên con gái biết phải làm gì để giữ hạnh phúc gia đình, có được thiện cảm của nhà chồng... Giờ đây, vợ chồng con gái thím Ba sống rất hạnh phúc. Riêng thím Ba đã tạo được thiện cảm với các thím khác của tôi. Mọi người khi nói về thím thường thể hiện sự bằng lòng. Ngày giỗ ông tôi vừa rồi, tôi thấy bà tôi vui sướng nhìn các con dâu xúm xít làm mâm cỗ và các con trai thì đoàn kết, quý mến nhau. Bà nói: "Mẹ thấy mình không chỉ có bảy trai, một gái mà có đến tám trai, tám gái".
TRẦN XUÂN THỤY