Được giao ruộng đất ổn định lâu dài, người nông dân năng động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị thu nhập từ đất đai

Sau hơn 20 năm nhìn lại, Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (hay còn gọi là khoán 10) đã tạo nên bước đột phá lớn trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và đời sống người nông dân nước ta. Hòa chung không khí đổi mới của cả nước, tỉnh ta cũng kịp thời có những thay đổi phù hợp, đưa nền nông nghiệp của tỉnh nhà phát triển.

Khoán 10 ra đời ngay sau khi khoán 100 (Chỉ thị 100 của Ban Bí thư Trung ương Đảng) xuất hiện những dấu hiệu kìm hãm trong phát triển nông nghiệp. Nhằm kịp thời thực hiện có hiệu quả Nghị quyết 10, tỉnh ta đã triển khai Nghị quyết 28 với chủ trương giao ruộng đất lâu dài cho hộ nông dân, ổn định diện tích khoán 10-15 năm. Được nhận ruộng khoán ổn định, lâu dài, bà con nông dân khắp nơi phấn khởi phát huy quyền làm chủ sản xuất, kinh doanh trên mảnh đất được giao. Sau 4 năm thực hiện khoán 10 và Nghị quyết 28, Tỉnh ủy tiếp tục đề ra Nghị quyết 03 về “Giao ruộng đất ổn định cho hộ nông dân” và đến khi Luật Đất đai ra đời (năm 1993) thì các hộ nông dân được giao đất nông nghiệp trồng cây hằng năm ổn định trong thời gian 20 năm, đối với đất trồng cây lâu năm là 50 năm. Việc giao ruộng đất lâu dài, ổn định cho nông dân đã giải quyết cơ bản vấn đề ruộng đất vốn rất nhạy cảm ở nông thôn và khuyến khích người nông dân thực sự chủ động suy nghĩ tìm cách làm giàu trên thửa ruộng của mình. Từ đây, đất đai bắt đầu nhả “vàng ròng” tạo nên những làng quê trù phú.

Nhớ lại thời gian trước và sau khoán 10, bác Nguyễn Quý Ngân ở xã Cổ Dũng (Kim Thành) cho biết: “Trước khoán 10, xã chỉ trồng lúa tẻ nhưng sau khoán 10, bà con nông dân chuyển sang trồng lúa nếp và các giống lúa có năng suất cao. Các rau màu cho giá trị kinh tế cao như mủa, ngô non, cây gia vị... được đưa vào trồng trọt. Nhiều gia đình tranh thủ quay vòng diện tích đất, trồng tới 4 vụ/năm”. Bên cạnh đó, xã đã chuyển đổi 40 ha diện tích đất canh tác bấp bênh sang mô hình VAC, nuôi thủy sản cho hiệu quả kinh tế cao gấp đôi trồng lúa. Đến nay, trong xã có gần 100 hộ nông dân nuôi thủy sản, nhiều hộ có thu nhập 100 triệu đồng/năm, như gia đình anh Nguyễn Quang Thạnh, Nguyễn Thế Hòa… Nhiều xã của huyện Kim Thành cũng có những cách làm hiệu quả từ sau khoán 10. Đến nay, Kim Thành trở thành một trong những huyện đứng đầu tỉnh về sản xuất nông nghiệp. Huyện đã thực hiện chủ trương giảm diện tích lúa, tăng diện tích trồng rau màu, chú trọng chuyển đổi cơ cấu trà, vụ, cơ cấu giống cây trồng như tăng nhanh diện tích cấy lúa lai, lúa chất lượng cao, hình thành các vùng sản xuất tập trung thâm canh, chuyên canh có sự gắn kết với thị trường. Điển hình là các mô hình thâm canh rau màu tập trung ở các xã Đồng Gia, Tam Kỳ, Kim Tân; trồng cây ăn quả ở Kim Đính, Bình Dân, Việt Hưng; sản xuất lúa nếp ở Phúc Thành, Cổ Dũng, Tuấn Hưng... Giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân của huyện trong 5 năm qua đạt trên 378 tỷ đồng/năm, năng suất lúa cả năm đạt 117 tạ/ha, tăng gần gấp đôi so với trước khoán 10. Huyện đã triển khai thực hiện có hiệu quả các đề án trong chăn nuôi, hoàn thành dự án cải tạo và đưa vào sử dụng khu nuôi trồng thủy sản tập trung ở 2 xã Tam Kỳ và Đại Đức. Nhờ đó, huyện có 107 trang trại, tăng 101 trang trại so với năm 2005, sản lượng thủy sản tăng 82% so với năm 2005. Các loại hình dịch vụ phục vụ sản xuất được mở rộng... Với những thành tựu đó, bộ mặt nông thôn của huyện có nhiều thay đổi với 13 trong tổng số 21 xã, thị trấn đã được quy hoạch theo chuẩn nông thôn mới.

Làm chủ ruộng đất, nông dân huyện Gia Lộc linh hoạt thay đổi cơ cấu mùa vụ, hướng đến trồng các loại cây mang lại giá trị kinh tế cao. Huyện đặc biệt coi trọng phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với thị trường. Giá trị sản xuất nông nghiệp, thủy sản năm 2010 ước đạt trên 590 tỷ đồng. Huyện đã xây dựng được các vùng lúa chất lượng cao, vùng chuyên canh rau quả tập trung, đưa các giống cây có năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cao vào sản xuất. Đã xuất hiện những cánh đồng đạt giá trị sản xuất trên 200 triệu đồng/ha ở các xã Gia Xuyên, Đoàn Thượng, Thống Kênh... Bác Nguyễn Xuân Bền, nông dân ở xã Gia Xuyên phấn khởi cho biết: “Nhờ khoán 10, từ chỗ nghèo đói, người nông dân chúng tôi đã đủ ăn, đủ mặc, xây dựng nhà cửa khang trang hơn và bộ mặt nông thôn cũng đẹp đẽ hơn”. Xã Gia Xuyên những năm 1988 trở về trước chỉ sản xuất 2 vụ/năm thì giờ người dân đã chuyển sang canh tác 3- 4 vụ/năm, trong đó chỉ trồng 1 vụ lúa còn lại 3 vụ trồng màu. Xã đã xây dựng được vùng sản xuất chuyên canh trồng dưa hấu, dưa lê, bắp cải… có giá trị kinh tế cao trên diện tích hơn 14 ha với hệ thống tưới tiêu, giao thông hoàn thiện, cho thu nhập bình quân 130 triệu đồng/ha/năm. Bên cạnh đó, xã cũng chuyển đổi gần 40 ha đất canh tác sang nuôi thủy sản và một phần diện tích sang trồng đào... Bình quân thu nhập của người dân trong xã ngày càng cao, năm 2009 đạt trên 14 triệu đồng/người, tỷ lệ hộ nghèo còn 6,9%, xã đang phấn đấu đến năm 2015 không còn hộ nghèo.

Trong hơn 20 năm qua, các chính sách đổi mới về quản lý và sử dụng đất đai đã thực sự đi vào cuộc sống, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp tỉnh ta phát triển, bộ mặt nông thôn không ngừng đổi mới. Năm 2010, giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản ước đạt 7.023 tỷ đồng, năng suất lúa bình quân đạt 125 tạ/ha (tăng gần gấp đôi so với năm 1989). Chăn nuôi, thủy sản từng bước phát triển theo hướng tập trung, nâng cao chất lượng, quy mô và bảo đảm vệ sinh môi trường. Diện tích nuôi thủy sản được mở rộng, đến nay đạt trên 10 nghìn ha, tăng gấp đôi so với những năm đầu thực hiện khoán 10. Tỉnh ta chú trọng phát triển kinh tế nông nghiệp theo mô hình trang trại, nâng cao năng suất và sản lượng nuôi thủy sản. Nếu năm 1984, cả tỉnh Hải Hưng chỉ có 11 trại cá giống quốc doanh và 15 HTX nuôi cá giống nhập ngoại, sản lượng cá nuôi đạt trên 5.000 tấn/năm thì đến nay riêng tỉnh Hải Dương có 1.500 trang trại, 8 vùng nuôi trồng thủy sản tập trung, sản lượng cá nuôi đạt trên 52 nghìn tấn/năm...

Những chính sách trong hơn 20 năm đổi mới nói chung và chủ trương giao ruộng đất lâu dài, ổn định cho nông dân nói riêng đã thực sự tạo những bước đột phá trong phát triển nông nghiệp, nông thôn và đời sống người nông dân tỉnh ta. Tuy nhiên, theo quy định của Luật Đất đai năm 1993 thì thời hạn giao đất lâu dài cho hộ nông dân sắp hết (năm 2013). Điều này gây nhiều băn khoăn cho những hộ nông dân muốn đầu tư lâu dài. Để đạt mục tiêu sản xuất nông nghiệp tăng trưởng từ 3% trở lên trong 5 năm tới, đòi hỏi phải có chính sách phù hợp liên quan đến nông nghiệp, nông thôn và chính sách tích tụ ruộng đất.

MINH HẠNH