 |
|
Đồ gốm trong mộ Đông Quan (Tân Hưng - Gia Lộc) thuộc văn hóa Đông Sơn |
Là người có đến 33 năm làm việc ở Bảo tàng lịch sử Hải Dương, nhiều năm gắn bó với công tác tìm kiếm cổ vật, nhà sử học Tăng Bá Hoành luôn trăn trở với công tác bảo tồn cổ vật. Theo ông Hoành: Hiện vật chỉ là cổ vật khi nó mang trong mình những giá trị văn hóa. Về mặt thời gian, những hiện vật có giá trị cách ngày nay 100 năm thì được coi là cổ vật. Cổ vật gồm nhiều loại như đình chùa, miếu, nghè, gốm sứ, tượng, sắc phong, thần tích, thần sắc, tiền tệ, cây cổ thụ, tem bưu chính... Hiện có đến 99% số hiện vật khai quật được ở Hải Dương là của người Việt Nam, trong đó chủ yếu là có xuất xứ của Hải Dương. Tuy nhiên, cổ vật đang bị mất dần theo thời gian, đặc biệt do nạn buôn bán cổ vật trong những năm 80 của thế kỷ trước, nạn trộm cắp cổ vật trong các đình, chùa thời kỳ bao cấp và do con người chưa đánh giá đúng tầm quan trọng của cổ vật nên chưa đầu tư tìm kiếm, bảo tồn và phát huy giá trị của nó một cách khoa học. Hiện tại, rất nhiều cổ vật của Hải Dương bị "chảy" ra nước ngoài. Nhiều bảo tàng tại Mỹ, Pháp, Bỉ, Thổ Nhĩ Kỳ, Nhật Bản... hiện đang trưng bày nhiều cổ vật của Việt Nam, trong đó có nhiều cổ vật được xác định có nguồn gốc từ Hải Dương. Có những cổ vật được coi là "linh hồn" của một làng nghề như bình gốm hoa lam, do bà tổ nghề gốm Chu Đậu Bùi Thị Hý chế tác hiện cũng do bảo tàng I-xtan-bun (Thổ Nhĩ Kỳ) lưu giữ.
Theo ông Nguyễn Văn Lưu, Giám đốc Xí nghiệp Gốm Chu Đậu, việc mua lại những cổ vật, trong đó có cổ vật Chu Đậu đã bị bán ra nước ngoài hết sức khó khăn, hiện tại xí nghiệp đang bảo tồn khoảng 1.700 cổ vật gốm Chu Đậu, trong đó nhiều cổ vật chỉ là những mảng gốm vỡ, không còn nguyên dạng. Để khách tham quan có thêm những chứng tích về gốm cổ Chu Đậu, xí nghiệp đã phải vận động nhân dân hiến tặng, hoặc mua lại cổ vật để tự bảo tồn nên công việc này gặp không ít trở ngại.
Hiện nay, những cổ vật khai quật, tìm kiếm được trên địa bàn tỉnh ta chủ yếu tập hợp về bảo tàng lịch sử tỉnh với khoảng 4 vạn hiện vật, trong đó riêng số cổ vật tìm kiếm được ở Cù Lao Chàm được xác định là gốm cổ Chu Đậu khoảng 5.600 cổ vật các loại. Ông Đặng Đình Thể, Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Hải Dương cho biết: Hiện tại, công tác tìm kiếm, bảo tồn cổ vật ở bảo tàng còn nhiều bất cập, nhiều hiện vật tập hợp về bảo tàng nhưng không có điều kiện bảo quản đúng quy trình kỹ thuật, trong đó nhiều cổ vật cần được cất giữ trong tủ kính, phòng có điều hòa, hoặc cần những hóa chất đặc biệt để bảo quản..., nhưng hiện tại bảo tàng chưa có đủ điều kiện để bảo quản tất cả các cổ vật này nên theo thời gian nhiều cổ vật đang bị hư hỏng. Ngoài ra, không gian trưng bày của bảo tàng còn hạn hẹp nên không thể trưng hết hàng vạn hiện vật đang lưu giữ, chưa kể số hiện vật đang và sẽ tiếp tục được quy tập về bảo tàng. Một khó khăn khác là tỉnh ta chưa có một tổ chức chuyên về khảo cổ học, quy tụ những chuyên gia, nhà khoa học, sử học có uy tín, kinh nghiệm trong lĩnh vực khảo cổ học để tạo cơ sở pháp lý cũng như tầm ảnh hưởng cho quá trình nghiên cứu và bảo tồn cổ vật. Công tác tuyên truyền, quảng bá về cổ vật được xem là rất cần thiết nhưng cũng chưa được các tổ chức văn hóa quan tâm đúng mức.
Theo ý kiến của một số nhà sử học và những người yêu thích cổ vật, bảo tồn cổ vật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để thế hệ sau hiểu đúng về quá khứ: Một ngôi mộ cổ nhà Hán khai quật tại thôn Vũ Xá, xã Ái Quốc (TP Hải Dương) được xác định xây dựng từ năm 130 sau công nguyên cách ngày nay đến 19 thế kỷ nhưng có những viên gạch gần như vẫn còn nguyên vẹn cho thấy kỹ thuật nung gạch của cha ông ta đạt đến độ tinh xảo mà thế hệ chúng ta ngày nay cần phải tiếp tục nghiên cứu; ngôi nhà cổ của ông Nghè Nguyễn Quý Tân tại bảo tàng tỉnh là chứng tích sinh động để thế hệ sau tìm hiểu về lối kiến trúc nhà thế kỷ 19; các hoa văn trên gốm cổ Chu Đậu cho chúng ta thấy rõ sự hưng thịnh của đạo Phật thế kỷ 14-16, của nền văn minh nông nghiệp sông Hồng...
Ông Nguyễn Tiến Tặng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Cổ vật Thành Đông cho biết: Bảo tồn cổ vật là bảo tồn nét đẹp văn hóa. Cổ vật Hải Dương vô cùng phong phú tuy nhiên chưa được phát huy xứng tầm với quy mô của nó. Hiện tại, nhiều tỉnh trên cả nước đã thành lập được các Hội Cổ vật với quy mô lớn như Hội Cổ vật Thăng Long, Kinh Bắc, Nam Định... Ở tỉnh ta mới chỉ tồn tại dưới dạng Câu lạc bộ Cổ vật Thành Đông, gồm 21 thành viên.
Công tác tìm kiếm, bảo tồn cổ vật nếu không được quan tâm đúng mức thì hiện tượng cổ vật bị "chảy" ra nước ngoài, bị hư hại theo thời gian hay do sự thiếu hiểu biết của con người ... là thực trạng khó tránh khỏi.
THÚY HÀ