Thành trì là một phương tiện bảo vệ bộ máy lãnh đạo của một địa phương, đồng thời là nơi bảo vệ lực lượng chiến đấu và phương tiện chiến đấu thời phong kiến. Thành trì thời kỳ phong kiến ở tỉnh ta đến nay hầu hết đã bị phá huỷ, chỉ còn vài di tích mờ nhạt, nhưng qua các tài liệu sử học, chúng ta vẫn có thể nhận thức được những nét cơ bản.

Trên đất Hải Dương, thành trì có từ rất sớm. Thành Chí Linh, tức thành Phao Sơn, là một trong những thành lớn ra đời tử thời Trần. Đầu thế kỷ XIV, giặc Minh đã chiếm thành Chí Linh và lập một căn cứ quan trọng ở đây. Thành của Thừa tuyên Hải Dương ra đời từ thế kỷ XV, nhưng phải đến đầu thế kỷ XIX, khi chuyển về Hàn Giang, thành này mới được xây dựng với quy mô lớn và vững chắc.

Dưới cấp trấn, sau này là tỉnh và ở các phủ huyện cũng có thành bảo vệ. Riêng cấp huyện, tuỳ theo vị trí, quy mô mà có thể xây thành hoặc không xây thành. Những huyện do phủ kiêm nhiếp thường không có thành.

Thời phong kiến ở tỉnh thì có tỉnh thành; ở huyện, phủ có các thành trì tại địa phương. Qua biến động của lịch sử, ly sở thay đổi thì tỉnh thành cũng phải di chuyển theo. Thành Hải Dương (thành Đông) là tỉnh thành cuối cùng trong thời đại phong kiến. Các phủ Bình Giang, Nam Sách, Kinh Môn, Ninh Giang và một số huyện Cẩm Giàng, Tứ Kỳ, Thanh Hà, v.v. đều có thành trì

Đồn luỹ

Ngoài thành trì ở tỉnh, phủ và huyện lỵ, ở các vị trí trọng yếu như: bến cảng, bến đò lớn, ngã ba sông, các trục giao thông đường bộ, triều đình phong kiến đều có đồn lũy để trấn giữ, bảo vệ, kiểm soát người qua lại, nhất là khi đất nước có nguy cơ bị xâm lược hay nổi loạn. Thời vua Đồng Khánh, cuối thế kỷ XIX trên địa bàn tỉnh Hải Dương lúc bấy giờ có các đồn luỹ như: Nhà  hương chính ở địa phận xã Hạ Lý, tổng Du Viên, huyện An Dương; đồn Hải Phòng ở địa phận xã Đa Viên, tổng Đa Viên, huyện An Dương; đồn Ninh Hải (đồn thứ hai) cũng ở địa phận xã Đa Viên, tổng Đa Viên, huyện An Dương; đồn Đông Tân ở địa phận xã Hàn Giang, huyện Cẩm Giàng, phía đông tỉnh thành; đồn Lâu Khê ở địa phận xã Lâu Khê, phủ Nam Sách; đồn Tam Kỳ ở địa phận xã Quý Cao, huyện Tứ Kỳ; đồn Tiền Am ở địa phận xã Tiền Am, huyện Vĩnh Bảo (nay thuộc TP Hải Phòng); đôn Nghĩa Am (Hữu Đồn) ở địa phận xã Phương Đôi, huyện Tiên Minh (nay làhuyện Tiên Lãng, Hải Phòng); đồn Văn Úc (Tả Đồn) ở địa phận xã Dương Tào, huyện Tiên Minh; đồn Văn Úc (Hữu Đồn) ở địa phận xã Đào Ngư, huyện Nghi Dương; đồn An Khê ở địa phận xã An Khê, huyện An Dương; đồn Thuy Lê ở địa phận xã Thuy Lê, huyện Thuỷ Đường; đồn Ninh Hải (đôn thứ ba) ở địa phận xã Bích Động, huyện Thuỷ Đường; đồn Phi Liệt ở địa phận xã Phi Liệt, huyện Thuỷ Đường; đôn Kiền Bái ở địa phận xã Kiền Bái, huyện Thuỷ Đường; đồn Phân Đường ở địa phận xã Phân Đường, huyện Nghi Dương; đồn Xạ Sơn ở địa phận xã Xạ Sơn huyện Giáp Sơn (nay là huyện Kinh Môn); đồn Cập Nhất ở địa phận xã Cập Nhất, huyện Thanh Hà; đồn Phủ Kinh ở địa phận xã Phù Tinh, huyện Thanh Hà; đồn Ngọc Lặc ở địa phận xã Ngọc Lặc, huyện Tứ Kỳ; đồn Phạm Xá ở địa phận xã Phạm Xá, huyện Tứ Kỳ; đồn Ngọc Uyên ở địa phận xã Ngọc Uyên, huyện Thanh Lâm; đồn Liêu Xá ở địa phận xã Liêu Xá, huyện Tứ Kỳ; đồn Đồng Bình ở địa phận xã Yên Ninh, huyện Chí Linh; đồn Ba Soi ở địa phận xã Phúc Điền, huyện Gia Lộc; đồn Nghĩa Am (Tả Đồn) ở địa phận xã Nghĩa Am (nay là huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng)...

Ngoài thành trì và đồn luỹ của quốc gia, thời phong kiến, mỗi làng quê ở Hải Dương là một thành luỹ được xây đắp kiên cố bằng đất với những luỹ tre dày, để phòng giạc ngoại xâm và ngăn chặn nạn cướp bóc bảo vệ xóm làng.

(Theo Địa chí Hải Dương)