|
Đền Cao, xã An Lạc, huyện Chí Linh thờ 5 anh em họ Vương giúp
vua Lê Đại Hành. |
Nhà Ngô tồn tại từ năm 938 đến năm 967. Sau thời kỳ này đến thời kỳ cát cứ, loạn 12 sứ quân. Hải Dương thuộc vùng hoạt động của sứ quân Phạm Phòng Át (còn gọi là Phạm Hồng Át) Khi Đinh Bộ Lĩnh chinh phục 12 sứ quân, Phạm Phòng Át thuận tòng nhà Đinh, trở thành một tướng giỏi phục vụ Đinh triều.
Cuộc chinh phục của vua Đinh Tiên Hoàng hiện còn dấu ấn lịch sử đậm nét tại vùng đất Ngọc Uyên, Phú Lương (thành phố Hải Dương), kéo dài quaNam Sách, Chí Linh. Đình Ngọc Uyên thờ hai tướng giỏi của nhà Đinh là LêViết Hưng và Lê Viết Quang.
Nhà Đinh tồn tại 12 năm (968-980), sau đó chuyện sang nhà tiền Lê kéo dài từ năm 980 đến năm 1009. Thời Đinh - tiền Lê có 2 danh tướng là anh em ruột: Anh là Phạm Hạp, là tướng thân tín, Vệ úy tướng quân của Đinh Tiên Hoàng. Em là Phạm Cự Lượng, làm quan tới Thái uý dưới triều Lê Đại Hành. Cả hai ông là con của Tham quân đô tướng Phạm Mạn thời Ngô Nam Tấn Vương, quê ở Nam Sách, Hải Dương. Phạm Hạp có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, được phong làm Kỳ Hầu Hoan Châu Thứ sử.
Đến nay vẫn còn khoảng 20 ngôi đình, đền, miếu thờ các tướng lĩnh giúp vua Đinh, chứng tỏ người Hải Dương đã huy động nhân tài, vật lực khắp các địa phương để giúp vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân. Chiến thắng của Đinh Tiên Hoàng, thống nhất đất nước có công lao đóng góp lớn của người xứ Đông.
Phạm Cự Lượng là đại tướng của Đinh Tiên Hoàng. Khi vua Đinh bị sát hại, ấu chúa còn nhỏ dại, quân Tống lăm le xâm lược nước ta, các đại thần Đinh Điền, Nguyễn Bắc và Phạm Hạp do sợ Lê Hoàn chiếm ngôi vua nhỏ đã nổi dậy chống lại. Phò mã Ngô Nhật Khánh trốn vào Nam để rước quân Chiêm Thành ra định vào cướp Hoa Lư. Trước tình hình đó, Phạm Cự Lượng trước khi xuất quân đánh ngoại xâm đã cùng với chủ tướng là thái hậu Dương Vân Nga tôn Phó vương Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi.
Mùa xuân năm 981, ông cùng Lê Hoàn phá tan quân Tống ở Tây Kết - Chi đăng (thuộc Ôn Châu, Lạng Sơn) và trên sông Bạch Đằng. Lê Hoàn chọn Bạch Đằng làm chiến trường chặn quân thủy Tống. Đại bản doanh đóng tại Dược Đậu Trang, huyện Bàng Châu, phủ Nam Sách, nay là xã An Lạc, huyện Chí Linh. Lê Hoàn chọn ngọn đồi cao, nơi có thể quan sát địa hình, sông núi làm nơi hạ trại, dựng bản bộ, thảo kế sách đánh giặc. Ông coi việc tiêu diệt lực lượng quân thủy Tống ở vùng cửa Bạch Đằng bảo vệ an toàn kinh đô Hoa Lư là mục tiêu quan trọng nhất. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: "Vua tự làm tướng đi chặn giặc, sai quân sĩ đóng cọc ngăn sông". Để bố trí thế trận đón đánh các đạo quân của Hầu Nhân Bảo, Tôn Toàn Hưng và Lưu Trừng ở cửa Bạch Đằng, vua Lê Đại Hành đã huy động nhân dân vùng duyên hải (đất Hồng Châu) góp công, góp của tham gia đánh giặc cứu nước.
Trong trận đầu, đối đầu với thủy quân Tống có nhiều thuyền chiến lớn, trên 200 thuyền chiến của ta bị đắm và mất tích. Ngày Kỷ Mùi tháng 3 năm Tân Tỵ (ngày 28-4-981) diễn ra trận quyết chiến trên sông Bạch Đằng do đích thân vua Lê Đại Hành chỉ huy. Vua đã dùng kế trá hàng để dụ tổng chỉ huy quân Tống là Hầu Nhân Bảo rơi vào trận địa mai phục của ta. Sách Đại Việt sử ký toàn thư viết: Vua sai quân sĩ trá hàng để dụ Nhân Bảo, nhân đó bắt được Nhân Bảo, đem chém. Bọn Khâm Tộ nghe tin quân thủy thua trận dẫn quân về. Vua đem các tướng đánh quân Khâm Tộ thua to, chết đến quá nửa, thây chết đầy đồng, bắt được tướng giặc là Quách Quân Biện, Triệu Phụng Huân đem về Hoa Lư. Từ đó đất nước rất yên.
Trận đại thắng tại Bạch Đằng mùa xuân 981 là chiến công rực rỡ của dân tộc Việt Nam trong đó có sự đóng góp xứng đáng của quân, dân Hồng Châu.
Những di tích liên quan tới vua Lê Đại Hành như: nơi đóng đại bản doanh và chiến tích của các tướng lĩnh xung quanh địa điểm tiêu diệt giặc tại các huyện Thanh Hà, Kim Thành, Nam Sách, Chí Linh cùng 3 huyện Kiến Thụy, Tiên Lãng, Vĩnh Bảo (nay thuộc thành phố Hải Phòng) chứng tỏ sự đóng góp nhân tài, vật lực của nhân dân địa phương là rất lớn và Hải Dương là chiến địa có đủ 3 yếu tố: thiên thời, địa lợi, nhân hòa ở thời điểm diễn ra trận Bạch Đằng oanh liệt năm 981.
Những di tích còn lại đến ngày nay như tại xã An Lạc có Đồng Dinh (là nơi vua ở), Lò Văn, Nội Xưởng, Bàn Cung, nền Bà Chúa . . . trên núi Bàn Cung còn đền thờ vua Lê Đại Hành mà người dân vẫn gọi là đền Vua; đền thờ vua Lê Đại Hành ở xã Liên Mạc, huyện Thanh Hà; đình Kiên Lao - Đai Bắc, huyện Kim Thành thờ hai tướng Đào Công Chiêu và Húy Hiểu giúp vua Lê Đại Hành đánh Tống. Đình Vũ Xã (xã ái Quốc, huyện Nam Sách) thờ tướng Vũ Quang Hộ giúp vua Lê đánh Tống. Đền Cao (An Lạc, Chí Linh) thờ 5 anh em họ Vương giúp vua Lê Đại Hành đánh Tống... Đó là những dấu ấn lịch sử chứng tỏ nhân tài vật lực từ vùng phụ cận chiến địa Bạch Đằng đã được huy động để phục vụ chiến trường. Đóng góp của nhân dân Hải Dương vào chiến trường là rất lớn và có ý nghĩa quyết định.
Các di tích thờ danh nhân thời Đinh- tiền Lê ở Hải Dương
Huyện Bình Giang:1 . Đình Bình An, xã Tân Việt thờ Hùng Lĩnh Tráng Trần tướng giúp vua Đinh.
2. Đình Chanh Trong, xã Thúc Kháng thờ Khanh Công tướng giúp vua Đinh.
3. Đình Băng Trai, xã Vĩnh Hồng thờ Trình An Tể giúp vua Đinh.
4. Đình Nhân Kiệt, xã Hùng Thắng thờ Đinh Điền tướng giúp vua Đinh.
Huyện Cẩm Giàng:5. Đình Kim Đôi, xã Cẩm Hoàng thờ vua Đinh Tiên Hoàng.
Huyện Chí Linh:6. Đền Cao, xã An Lạc thờ 5 anh em họ Vương giúp vua Lê Đại Hành.
Huyện Gia Lộc:7. Đình Đông Quan, xã Tân Hưng thờ tướng giúp vua Đinh.
Thành phố Hải Dương:8. Đình Ngọc Uyên, phường Ngọc Châu thờ Lê Viết Hưng, Lê Viết Quang giúp vua Đinh.
Huyện Kim Thành:
9. Miếu Phú Nội, xã Bình Dân thờ tướng giúp vua Đinh.
10. Đình Kiên Lao, xã Đại Đức thờ Đào Công Chiêu giúp vua Lê Đại Hành đánh Tống.
Huyện Nam Sách:11. Đình, chùa Thụy Trà, xã Thượng Đạt thờ danh tướng Phạm Công Hòa giúp vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân.
12. Miếu Thụy Trà, xã Thượng Đạt thờ danh tướng Phạm Công Hòa giúp vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân.
1 3. Đ nh Vũ Xá, xã Ái Quốc thờ Vũ Quang Hộ giúp vua Lê Đại Hành đánh quân Tống.
Huyện Ninh Giang:
14. Đình Dậu Trì, xã Hồng Thái thờ trần Minh Công giúp vua Đinh.
Huyện Thanh Miện:15. Đình Đỗ Hạ, xã Phạm Kha thờ Lý Trí Thắng giúp vua Đinh.
16. Đền Từ Ô, xã Tân Trào thờ 2 danh tướng thời Đinh.
17. Đình Đỗ Thượng, xã Phạm Kha thờ Lý Trí Thắng giúp vua Đinh.
Huyện Thanh Hà:18. Chùa Liên Minh và đình Thiệu Mỹ, xã V nh Lập thờ Đặng Danh Trí, Trịnh Thị Khang, Đặng Công Trân phò vua Đinh Tiên Hoàng.
19. Miếu Thánh Cả, xã Thanh Bình thờ Đặng Châm, Trịnh Thị Khang, Đặng Trí giúp vua Đinh dẹp loạn 12 sứ quân.
(Theo Địa chí Hải Dương)