Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Bùi Thanh Quyến với các đại biểu Quốc hội Hải Dương qua các thời kỳ. Ảnh: TC

Trong lịch sử Việt Nam, ngày 6-1-1946 là một mốc son chói lọi. Sau khi giành chính quyền và Tuyên ngôn Độc lập mồng 2-9-1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3-9-1945, Hồ Chủ tịch đã nêu vấn đề Tổng tuyển cử trong cả nước. Người nói: Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân trai gái 18 tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống…

Lúc này, nước ta đứng trước muôn vàn  khó khăn: chính quyền mới thành lập còn non trẻ, quân đội đang được xây dựng; giặc đói, giặc dốt đang là mối đe doạ trước mắt và lâu dài; ngân khố quốc gia trống rỗng, lại có nguy cơ thù trong giặc ngoài. Ở miền Bắc, bọn phản động điên cuồng phá hoại nhà nước công nông, nhân dân lại vừa chịu nạn đói chết hơn hai triệu người. Miền Nam đang phải đương đầu với quân Pháp gây hấn, lăm le cướp nước ta một lần nữa. Nhưng với niềm tin sắt đá vào sức mạnh của quần chúng, ngày 8-9-1945,  Chủ tịch Hồ  Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 14 về Tổng tuyển cử vào ngày 6-1-1946 để bầu Quốc hội, lập Chính phủ chính thức, xây dựng Hiến pháp của nước Việt Nam độc lập.

Ngày 5-1-1946, Hồ Chủ tịch ra lời kêu gọi hô hào quốc dân đồng bào đi bỏ  phiếu: "Ngày mai là một ngày vui sướng  của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình…".

Phải sống trong cảnh áp bức nô lệ, bị thực dân phong kiến đè nén tàn bạo dã man, mới thấy hết giá trị của độc lập. Phải sống trong cảnh đêm đen, len lỏi giữa tăm tối mới thấy giá trị ánh sáng của ngọn đèn tự do. Cả nước dâng trào niềm vui của dân tộc vừa thoát ách nô vong. Từ miền núi, đến đồng bằng, ven biển, từ Nam ra Bắc, từ nông thôn đến thành thị… bừng lên sức sống tự do. Toàn dân Việt Nam thực hiện quyền năng của mình với Tổ quốc thông qua lá phiếu bầu cử Quốc hội.

Tại Hà Nội, số ứng cử viên là 74 người, có 6 người trúng cử. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng với tỷ lệ phiếu cao nhất (98,4%).Tại Sài Gòn, công việc bỏ phiếu gặp khó khăn, nhưng nhân dân đã bầu được 6 vị đại biểu Quốc hội khoá I, trong đó có cụ Tôn Đức Thắng, nhà cách mạng miền Nam nổi tiếng. Chỉ trong một ngày toàn quốc đã bầu được 333 đại biểu Quốc hội (sau này tại phiên họp đầu tiên, Quốc hội mở rộng thêm 70 vị nữa dành cho người của Quốc dân đảng và Việt Nam cách mạng đồng minh hội, thành ra 403 đại biểu).

Cùng với cả nước, Hải Dương cũng sôi nổi trong ngày hội non sông.  Khắp nơi đều tưng bừng không khí phấn khởi. Các làng thôn đều có cổng chào. Các phố phường, thôn xóm rực rỡ cờ hoa, khẩu hiệu, vang lừng tiếng trống ếch, tiếng phát thanh hô loa tuyên truyền cổ động. Chiều 5-1-1946, nhân dân các địa phương tập trung tại đình dự mít tinh chào mừng ngày bầu cử và nghe phổ biến về nguyên tắc thể lệ, thời gian địa điểm đi bầu. Có nơi như làng chài Kim Lai, xã Ngọc Châu (TP Hải Dương) tổ chức hòm phiếu ngay ở dưới thuyền để bà con thực hiện nghĩa vụ công dân. Nhiều hòm phiếu mới 14h đã kết thúc bầu với 100% cử tri tham gia. Đa số công dân từ 18 tuổi trở lên không phân biệt giàu nghèo, dân tộc, tôn giáo, nam nữ… đều đi bầu cử Quốc hội. Các cụ bà, chị em phụ nữ rưng rưng nước mắt, nghĩ đến thân phận mình trước kia chẳng bao giờ được ra chốn đình chung lo việc nước, nay được bình đẳng với nam giới, thật vô cùng xúc động. Nhiều cụ già tám chín mươi tuổi không biết chữ, nhờ người viết hộ, tự tay bỏ phiếu vào thùng, coi như chuyện lạ trên đời…

Tỉnh Hải Dương có 98% số cử tri đi bỏ phiếu, 12 vị được bầu là đại biểu Quốc hội khoá I. Đó là các ông Vũ Duy Hiệu, Ngô Xuân Diệu, Lương Duyên Lạc, Đinh Văn Mão, Nguyễn Hữu Túc (tức Nguyễn Công Hoà), Phan Tất Tuân, Đỗ Chu Tuấn (tức Chu Anh), Nguyễn Trọng Yên, bà Bùi Thị Diệm (tức Lê Phương), và ba ông Lê Văn Khải, Ngô Quang Vũ, Bùi Hữu Sủng sau bị truất quyền đại biểu Quốc hội.

Sau thắng lợi bầu cử Quốc hội, nhân dân Hải Dương lại tiến hành bầu cử Hội đồng Nhân dân tỉnh và xã theo Sắc lệnh 63 của Chính phủ. Ngày 26-4-1946,  cử tri Hải Dương náo nức đi làm nghĩa vụ của mình. Tùy theo số cử tri, mỗi xã có từ 15 đến 25 đại biểu chính thức và 5 đại biểu dự khuyết. Hội đồng nhân dân đã cử ra Ủy ban hành chính thay cho Ủy ban hành chính lâm thời trước đó. Bấy giờ Ủy ban hành chính xã phần lớn là đơn vị liên xã, tổ chức chính quyền các cấp cũng được chấn chỉnh theo chủ trương mới của Trung ương.

Bầu cử Quốc hội và bầu cử Hội đồng nhân dân các cấp ở Hải Dương tuy gặp một số khó khăn trong công tác tổ chức do kẻ thù phá hoại, nhưng tiến hành an toàn, thắng lợi. Bộ máy chính quyền từ tỉnh xuống xã được kiện toàn, nhanh chóng ổn định hoạt động, càng ngày càng trưởng thành lớn mạnh, chuẩn bị cho lãnh đạo toàn dân kháng chiến trường kỳ vào cuối năm 1946.

Quốc hội khoá I là kết quả của Tổng tuyển cử tự do mồng 6-1-1946 được tiến hành theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất. Đó là: phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Trong 14 năm, Quốc hội khoá I đã họp 12 kỳ, thông qua 16 luật, đã chứng tỏ rằng Quốc hội hết lòng vì dân vì nước.
Thắng lợi bầu cử Quốc hội là đòn gáng mạnh vào âm mưu chia rẽ, lật đổ và xâm lược của đế quốc và tay sai. Những lá phiếu bầu cử Quốc hội mồng 6-1-1946 giống như phiến đá góp phần tạo dựng lên bức tường thành vững chắc của nhà nước cách mạng của dân, do dân, vì dân. Ngày 2-3-1946, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khoá I  khai mạc ở Hà Nội, Bác Hồ đã nói: "…Tổng tuyển cử lại là kết quả của sự hy sinh, tranh đấu của tổ tiên ta, nó là kết quả của sự đoàn kết anh dũng phấn đấu của toàn thể đồng bào Việt Nam ta… gồm tất cả các tôn giáo, tất cả các dân tộc trên bờ cõi Việt Nam đoàn kết chặt chẽ thành một khối hy sinh, không sợ nguy hiểm tranh lấy nền độc lập cho Tổ quốc".

Đã 65 năm trôi qua kể từ Tổng tuyển cử lần đầu tiên, đất nước ta đã 12 lần bầu cử đại biểu Quốc hội,  riêng Hải Dương đã bầu trên 200 lượt đại biểu tài đức phụng sự nhân dân.

KHÚC GIA TRANG