Một hôm, vào giữa tháng 9-1945, tôi nhận được điện của Bộ Nội vụ ra lệnh tha cho một viên quan lại mà chúng tôi bắt giam về tội chống cộng. Viên quan này tên là Nguyễn Văn Ích (quê ở Hưng Yên), làm tuần phủ Tuyên Quang. Khi còn là thông phán tòa sứ, ông ta cũng có viết văn. Cuốn tiểu thuyết “Kim Anh lệ sử” của ông ta đã gây được tiếng vang rộng rãi trong giới trí thức và quan lại hồi ấy, vì nó đề cập đến một vấn đề thời sự. Một viên tri huyện hiến vợ lẽ của mình là Kim Anh cho tên Công sứ Tây để được thăng quan tiến chức. Nhưng đến năm 1931, khi phong trào cộng sản lên cao thì ông ta lại dịch cuốn “Mặt nạ cộng sản” (Moscou sans voile) để nói xấu cộng sản và xuyên tạc Liên Xô. Cuốn sách được bọn thống trị Pháp cho phát không về các làng, ông ta  thì được thăng tri châu, tri phủ, rồi tuần phủ. Cách mạng lên, ông ta “từ quan” về ở ngôi biệt thự lộng lẫy bên hồ Bán Nguyệt.

Việc bắt Tuần Ích cả tỉnh đều biết, bây giờ phải tha ông ta thì biết ăn nói thế nào với bà con Hưng Yên? Sau khi trao đổi với các đồng chí trong Tỉnh ủy và Ủy ban tỉnh, tôi phóng xe lên Bắc Bộ phủ xin gặp anh Võ Nguyên Giáp lúc ấy là Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Anh Giáp cho anh Hoàng Hữu Nam (Phan Bôi) xuống tiếp. Nghe tôi trình bày sự việc xong, anh Bôi nói:

- Việc này nằm trong chính sách chung của Đảng với  những người có sai lầm cũ, không thể thay đổi. Đến cả Vi Văn Định mà “ông cụ” cũng sắp cho mời về làm việc kia.

Tôi đề nghị anh Bôi báo cáo với Hồ Chủ tịch xét lại việc này cho, chứ tha viên tuần phủ ấy bây giờ thì chúng tôi sẽ mất hết uy tín với nhân dân trong tỉnh. Anh Bôi lắc đầu:

- Không được đâu, “ông cụ” rigide (cứng rắn) về nguyên tắc lắm.
Tôi vẫn nằn nì. Cuối cùng anh Bôi bảo tôi chờ một lát để anh lên làm việc và thử xin ý kiến Bác. Một lúc sau, anh xuống gọi tôi lên gặp Bác. Bác chỉ ghế cho tôi ngồi rồi hỏi ngay:

- Đồng chí bắt người ta có lợi gì không?

Lần đầu tiên được gặp riêng Bác, tôi rất lúng túng trong việc xưng hô. Tôi ấp úng:

- Thưa... Thưa Chủ tịch, vì nó đã viết sách chửi cộng sản.
- Biết rồi. Nhưng việc đã lâu ngày, bắt người ta bây giờ có lợi gì không?
- Thưa Chủ tịch, để nó phải sợ...
Tôi biết lỡ lời, định chữa lại, thì Bác đã hỏi tiếp:
- Thế đồng chí có biết làm cho người ta sợ hơn, hay làm cho người ta yêu hơn? Đồng chí có học chữ nho không?

- Thưa, có học ít thôi ạ.
- Thế đồng chí có nhớ câu các cụ thường nói "Xử nhân úy bất như xử nhân ái” không? Đồng chí nên nhớ rằng không sợ người không theo mình, mà chỉ sự lòng mình không rộng. Thôi, đồng chí về bàn với anh em giải thích cho người ta hiểu chính sách khoan hồng của Chính phủ, rồi tha cho người ta...

Không sợ người không theo mình, mà chỉ sợ lòng mình không rộng. Đã hơn 60 năm rồi mà đến nay tôi vẫn còn nhớ như in lời dạy của Bác. Tôi cũng không bao giờ quên được những lời khuyên răn của Bác hôm được gặp Bác ở Bắc Bộ Phủ, ngay sau ngày Cách mạng Tháng Tám sục sôi, nhất là câu: “Chỉ có người cách mạng, chứ không có quan cách mạng”.

(*) Nguyên Chủ tịch ubnd Cách mạng tỉnh Hưng Yên