Cánh đồng tam giác mạch trên cao nguyên Đồng Văn

Cao nguyên đá Đồng Văn là mảnh đất địa đầu Tổ quốc, nằm ở 4 huyện núi đá vùng cao phía Bắc của tỉnh Hà Giang gồm các huyện: Quản Bạ, Yên Minh, Mèo Vạc và Đồng Văn, với diện tích tự nhiên khoảng 2.300 km2, ở độ cao 1.025m so với mặt nước biển.

Đây là một cao nguyên đá hùng vĩ nhất ở Việt Nam với những dãy núi đá, rừng đá “tai mèo” trùng điệp, sừng sững. Quá trình địa chất kéo dài hàng trăm triệu năm đã để lại trên khu vực này những cảnh quan đặc sắc, độc đáo, tính đa dạng sinh học cao và những truyền thống văn hóa đặc sắc của cộng đồng người dân bản địa.

Tại đây, các nhà khoa học đã phát hiện được gần 40 điểm di sản hoặc điểm có giá trị tài nguyên có ý nghĩa quốc gia và quốc tế; trong đó có 7 di sản về tiến hóa trái đất, 3 điểm quan sát toàn cảnh, 7 điểm về vườn đá và rừng đá, 6 điểm di sản về vách đá dốc đứng cao từ 200m tới hơn 600m, 7 di sản về hang động, 5 di sản về các trũng kiến tạo-các-xtơ, 3 điểm bảo tồn cổ sinh học…

Cao nguyên Đồng Văn có tới 80% diện lộ đá vôi, được tạo thành từ các nguồn gốc, điều kiện môi trường và giai đoạn phát triển rất khác nhau.  Vùng cao nguyên đá có 11 hệ tầng (các tầng địa chất) trong đó có loại trầm tích cổ nhất có niên đại từ 600 đến 400 triệu năm. Về cổ sinh (sinh vật cổ) cũng có hàng nghìn loại thuộc 120 giống của 17 nhóm hóa thạch cổ sinh được phát hiện rất đa dạng, phong phú về giống.

Đá phong hóa lâu năm mang đến cho cao nguyên đá một vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, nhiều đỉnh núi cao, nhọn hoắt dạng hiếm trên thế giới, và rất nhiều hang động đá đẹp. Tại huyện Đồng Văn có 20 hang đá , Mèo Vạc có 37 hang đá và Yên Minh có 5 hang đá. Đỉnh Lũng Cú cách trung tâm thị trấn Đồng Văn 24 km, có độ cao gần 1.500m so với mặt nước biển, là điểm cao cực bắc Việt Nam. Trên ngọn núi Rồng, cột cờ hùng vĩ với lá quốc kỳ rộng 54m2 tượng trưng cho 54 dân tộc Việt Nam kiêu hãnh tung bay giữa trời xanh, khẳng định chủ quyền của đất nước ta.

Đỉnh Mã Pì Lèng được mệnh danh là “Đệ nhất hùng quan” nằm trên tuyến đường Đồng Văn - Mèo Vạc, cách thị trấn Đồng Văn khoảng 10km. Đây là một cảnh quan địa mạo hiếm có, đứng trên đỉnh Mã Pì Lèng ngỡ với được tới trời xanh, nhìn xuống dòng sông Nho Quế (thấp hơn đỉnh đèo gần 1.000m) như một sợi chỉ màu chạy dưới chân núi.

Trên cao nguyên đá Đồng Văn có các “vườn đá”, “rừng đá” đa dạng và phong phú. Vườn đá Khâu Vai (Mèo Vạc) các chóp đá thường có dạng bông hoa, nụ hoa, nhành hoa muôn màu muôn vẻ. Vườn đá Lũng Pù (Mèo Vạc) thì mỗi chóp đá, tảng đá, tháp đá lại có hình thù kỳ dị: rồng cuộn, hổ ngồi… cùng với các loại cây địa y, lan… làm cho vườn càng trở nên sinh động hấp dẫn. Ở Bãi hải cẩu Vần Chải (Đồng Văn), lớp lớp các phiến đá tròn nhẵn xếp gối lên nhau, trông tựa như đàn hải cẩu hàng nghìn con.

Cao nguyên đá Đồng Văn là vùng có hệ địa - sinh thái núi đá độc đáo và đa dạng. Những quần xã rừng nguyên sinh còn tương đối nguyên vẹn, có nhiều gỗ, lâm sản và các loài thuốc quý như: nghiến, thông đá, dẻ, thảo quả, đỗ trọng, nấm hương… Đặc biệt, trên những hoang mạc đá ở cao nguyên Đồng Văn có tới trên 40 loài lan, điển hình là lan hài. Cao nguyên Đồng Văn còn là môi trường sống của trên 50 loài động vật hoang dã.

Cao nguyên đá Đồng Văn là một vùng đất cổ, có lịch sử phát triển lâu đời với nhiều di tích, di vật đánh dấu những giai đoạn phát triển chính của lịch sử đất nước, như các di tích thời kỳ Đá cũ, Sơ kỳ đá mới, Hậu kỳ đá mới, tiêu biểu nhất là những trống đồng cổ thuộc thời kỳ Sắt sớm. Trong đó, trống đồng của đồng bào dân tộc Lô Lô ở Đồng Văn là di vật khảo cổ học tiêu biểu cho thời kỳ dựng nước, là nét thống nhất đa dạng nền văn minh Đông Sơn của người Việt Cổ đã phát triển trên mảnh đất Hà Giang.

Ngoài những giá trị địa chất, giá trị thiên nhiên... cao nguyên đá Đồng Văn còn chứa đựng những giá trị văn hoá truyền thống rất riêng của đồng bào các dân tộc cư trú nơi đây.

Với những giá trị di sản tự nhiên, đặc biệt là di sản địa chất và các di sản văn hóa, sinh học đa dạng, độc đáo, cuối tháng 11-2009, cao nguyên đá Đồng Văn đã được Việt Nam đề nghị UNESCO xem xét, công nhận là “Công viên địa chất toàn cầu”. Kết quả sẽ được UNESCO công bố vào tháng 4-2010.

HOÀI NAM (tổng hợp)