Lạ thế, sau 35 năm đọc lại bài thơ "Bữa cơm chiều trong dinh Độc Lập", trong ta vẫn vẹn nguyên âm hưởng hào hùng của cái ngày 30-4 đại quân tiến vào giải phóng Sài Gòn, lá cờ cách mạng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập. Có điều đặc biệt là, trong không khí chiến thắng ngút trời đó, cảm xúc bùng nổ với bao điều muốn nói, nhà thơ lại viết về một bữa cơm chiều bình dị như bao bữa cơm khác của người lính. Đây không phải là đại tiệc với rượu bia, không cả bàn mâm, chỉ bày trên thảm cỏ. Và chỉ có:

"Cơm dã chiến nấu bằng bếp điện
Rau muống xanh như hái tự
                                        ao nhà"

Tuy nhiên, nếu nói đây là bữa cơm đặc biệt cũng không sai. Bởi đó là:
"Hàng cây so đũa cùng so đũa
Ăn bữa cơm ở đích cuối cùng"

Đó là:
"Vừa mới vào mâm, anh nuôi bận
Chia thêm: Tổng thống ngụy
                                     đầu hàng"
Đó là:
"Ta no cười nói say đôi mắt
Bát canh ngày hẹn cũng
                             mênh mông"

Một khung cảnh hòa bình, yên ả trọn vẹn, tiếng súng đâu như thuộc về quá khứ lâu rồi. Nếu không có khát vọng ngàn ngày, bao hy sinh mất mát, đâu có được niềm cảm nhận đó. Tôi bỗng nhớ câu thơ của Nguyễn Đình Thi viết về người chiến sĩ sau chiến tranh "Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa". Thì ra đây chính là bản chất truyền thống của anh bộ đội Cụ Hồ. Là văn hóa ứng xử Việt Nam. Trong tư thế người chiến thắng, họ không hề cao ngạo, ngược lại rất đỗi bình dị, thân thương. Họ chỉ thấy:

"Ta trẻ như cờ ta trẻ lắm
Ta reo trời đất cũng reo cùng"
Như trên nói, trong ngày đại thắng ấy, có bao điều đáng viết, muốn viết. Nhưng ở đây, lại là hình ảnh anh chiến sĩ giải phóng hiện lên trong bữa cơm chiều bình dị, dã chiến... thì quả là gây ấn tượng sâu đậm, để nghĩ. Có lẽ, cuộc hành quân một phần ba thế kỷ, "Vượt mấy ngàn bom mới tới nơi", cũng là để có bữa cơm này chăng? Bằng vào sự nhạy cảm, quan sát nắm bắt, nhà thơ đã chớp được một khung cảnh sinh động, rất "thời sự", nóng hổi hơi thở cuộc sống của ngày giải phóng Sài Gòn, mà ai có vinh dự chứng kiến ngày đó đều thấy thế. Người đọc, nhất là với thế hệ sinh sau chiến tranh, sẽ mãi cảm ơn nhà thơ cho sống lại cái âm hưởng hào hùng kia, mỗi khi đọc bài thơ.

NGUYỄN SIÊU