Khi đi trên đường, tôi bất chợt nhìn thấy những người phụ nữ với nhiều kiểu tóc khác nhau, người thì tóc ngắn cũn cỡn, người thì tóc ép mái, người thì cắt ngắn như kiểu đàn ông, người thì tóc hung, tóc vàng thôi thì đủ kiểu... Tôi không khỏi chạnh lòng và vấn vương nhớ tới mái tóc dài của phụ nữ vào thập kỷ 70 của thế kỷ trước. Phải chăng đó là một hoài niệm của một thời trai trẻ?
Thời ấy người phụ nữ của chúng ta, nhất là phụ nữ nơi thôn dã vừa chân chất vừa đáng yêu, với dáng người thon thả, khỏe mạnh, thắt đáy lưng ong cùng với mái tóc dài tha thướt, mượt mà, duyên dáng uyển chuyển theo nhịp bước chân đi đã làm thẫn thờ và say đắm biết bao chàng trai để thương, để nhớ, để sầu... Chân bước ra đi mà lòng còn để lại, rồi thổn thức đợi chờ ngày trở lại để được ngắm nhìn, chiêm ngưỡng mái tóc dài. Có cô tóc dài quá gấu áo, có cô tóc dài chấm gót chân, có những cô có mái tóc dài vừa dày, vừa óng ả xanh mướt tóc mây...
Có thể nói mái tóc dài của người phụ nữ Việt Nam đã đi vào thơ ca nghệ thuật, đi vào lịch sử đánh giặc giữ làng, giữ nước của dân tộc ta. Ca dao Việt Nam còn sáng mãi câu: "Một yêu mái tóc đuôi gà"... Rõ ràng tóc có dài mới quấn được các vòng trên đầu và để lại một món tóc cong cong duyên dáng, đây là nét trữ tình của người phụ nữ Việt Nam ở thời xa xưa. Nhà thơ Xuân Diệu đã không tiếc lời ca ngợi mái tóc dài đã góp phần vào cuộc sống êm đềm hạnh phúc ngất ngây của vợ chồng trẻ:
"Chiều chiều ra ban công đứng
Tóc vợ tóc chồng bay quấn vào nhau"
Nhà thơ Hồ Dzếnh đã phải sững sờ thốt lên khi phát hiện mái tóc đẹp của người phụ nữ như một điều mới lạ, huyền bí, lung linh ấy là sau khi gội đầu cô ngồi nghiêng nghiêng mái đầu hong tóc bên khung cửa sổ, một mái tóc đẹp và thánh thiện gợi cảm làm sao:
"Có ai bên cửa ngồi hong tóc
Để chảy lan thành một suối gương"
Nhà thơ Tố Hữu đã cảm động đến tột đỉnh về tấm gương kiên trung bất khuất, anh dũng tuyệt vời của người phụ nữ anh hùng Trần Thị Lý, người con gái của đất lửa miền Nam dù bị tra tấn kìm kẹp đủ mọi cực hình nhưng chị vẫn một lòng sắt son với cách mạng. Trong bài thơ "Người con gái Việt Nam" của nhà thơ Tố Hữu có câu: "Mái tóc em đây là mây hay là suối". Đó còn là "Cô gái Bến Tre tóc dài bay trong gió". Đó là nữ "biệt động" Sài Gòn, nữ du kích Mạc Thị Bưởi, Lê Thị Hồng Gấm, rồi mười cô gái ở ngã ba Đồng Lộc, Đặng Thùy Trâm... Tên tuổi của các chị, của đội quân tóc dài mãi mãi đi vào những trang lịch sử chói lọi chiến công của dân tộc ta...
ĐỖ XUÂN THẢO