Mỗi độ xuân về, khi mưa nhè nhẹ rơi, cây cối sau mùa đông khẳng khiu, sần sùi, trơ trọi lá, giờ đây như khoác áo mới. Những chồi non rì rầm bật dậy, dường như người và cây,  cảnh vật cùng vui khi xuân tới. Trong lòng những người xa xứ khi xuân về ai mà chẳng xốn xang nhớ nhà, nhớ quê hương và đặc biệt là nhớ nhất cảnh Tết quê.

Làng quê tôi cũng như trăm ngàn làng quê Việt khác. Những ngày giáp Tết, không khí chuẩn bị đón xuân mới náo nhiệt lạ thường. Rạng sáng ngày 30 Tết, hầu hết ở các thôn xóm đều vọng vang tiếng lợn kêu. Thông thường ba bốn gia đình anh em họ hàng hoặc bà con xóm giềng cùng đụng chung một con lợn khoảng 30 đến 40kg. Khi lợn được mổ thịt xong, thanh niên xúm vào lọc thịt, giã giò hoặc làm lòng lợn, chuẩn bị dụng cụ đánh tiết canh. Đám trẻ quây xung quanh phản thịt hoặc ngồi xem giã giò bên cối đá. Từng chiếc chày gỗ đưa lên, hạ xuống nhịp nhàng. Vừa làm, vừa bàn chuyện làng, chuyện xã, hỏi thăm những người xa quê sao chưa về ăn Tết. Giờ đây máy xay thịt làm giò phổ biến tràn lan, nhưng vẫn còn có những gia đình, những dòng họ vẫn giữ tập tục giã giò ngày Tết trong cối đá. Giò, chả, lòng lợn đã được luộc chín, rồi chia đều cho các gia đình trong nhóm, trong họ. Không khí đoàn kết thật vui.

Sau khi có thịt lợn rồi, thường chiều 30 Tết, các gia đình mới gói bánh chưng. Gạo nếp trắng ngần được ngâm, sau đó vớt ra rá để cho ráo nước. Đỗ xanh được đồ chín và giã tơi. Hạt tiêu bắc xay nhỏ mịn, muối trắng rắc đều lên rổ gạo, thịt làm nhân bánh đã thái xong. Khuôn bánh được mang ra, bánh gói to hay nhỏ tuỳ theo mỗi gia đình. Trẻ em háo hức ngồi xem gói bánh. Đêm xuống cũng là lúc bánh được cho vào nồi luộc. Còn gì thú hơn khi xem luộc bánh. Ánh lửa bập bùng trước cơn gió cuối đông, tiếng củi bắn lốp đốp, tiếng nước trong nồi sôi ùng ục, hoà lẫn tiếng nói chuyện rì rầm. Tất cả những âm thanh, hình ảnh đó, có ai mà quên được. Bởi nó gợi cho ta nét văn hoá cộng đồng, văn hoá dân tộc, văn hoá Tết. Nó là sự kết dính bền chắc của tình người, tình quê tối lửa tắt đèn có nhau, sướng, khổ, vui, buồn cùng chia sẻ. Trong những đêm ấy, biết bao em bé ở thôn quê thức cùng cha mẹ, anh chị để xem luộc bánh chưng, háo hức đợi chờ chiếc bánh nho nhỏ mà người lớn thường gói riêng cho chúng.

Xã hội mỗi ngày một phát triển, bánh chưng bán ngày Tết ở thành thị không thiếu. Giò chả các loại cũng sẵn. Nhưng phần lớn những người từ nông thôn ra thành phố sinh sống đều bứt rứt khó chịu, như thiếu đi một cái gì đó vừa thiêng liêng, vừa thân thuộc, đó cũng là cảnh những ngày giáp Tết ở quê. Họ tiếc nuối cho con cháu không được chứng kiến cảnh chia thịt lợn, chia phần ngày Tết, không được xem gói bánh chưng và thao thức chờ bánh chín. Ở thôn quê trong những ngày Tết, tình làng, nghĩa xóm vốn đã đậm đà càng đậm đà hơn.

Thiêng liêng, đầm ấm nhất là lúc đón giao thừa. Các cụ già trịnh trọng làm lễ trước bàn thờ tổ tiên. Tiếng chuông chùa, tiếng trống đồng loạt gióng lên khi giao thừa tới. Sáng mồng một Tết, mọi người trong những bộ quần áo mới, chúc mừng ông bà, bố mẹ, nhân dịp năm mới an khang, thịnh vượng. Đám trẻ tươi rói trong những bộ quần áo mới khoanh tay chúc sức khoẻ người trên, rồi đón nhận những đồng tiền “lì xì”. Điều kỳ lạ, trước Tết hàng xóm có xích mích hoặc thậm chí đánh chửi nhau nhưng sáng mồng một Tết gặp nhau ở ngoài ngõ hoặc ngoài đường mặt vẫn tươi vui, chúc nhau năm mới mạnh khỏe. Xuân về thật kỳ diệu, làm cho con người gần gũi với nhau hơn, thương yêu nhau hơn và quên hết nỗi buồn, xích mích nho nhỏ đã qua. Trong các nhà thờ tổ, từ đường dòng họ, cháu con đổ về thắp hương lễ tổ. Họ kính cẩn thưa với tổ tiên những điều đã làm được và dự định sẽ làm. Ông trưởng tộc trong bộ quần áo lễ nghi dân tộc cùng cả họ ra chùa thắp hương. Hương khói nhẹ bay trong không khí xuân về, tiếng chuông chùa vang vang hoà trong không gian, quyện trong hơi thở đất trời, gợi cho chúng ta cảm giác lâng lâng dễ chịu, đầm ấm, thân thương, không thể phai mờ trong tâm trí mỗi người dân Việt.

Tản văn của ĐẶNG HÙNG