Minh họa: Phùng Anh Bản

Thầy mẹ tôi sinh hạ được chín người con. Anh tôi là cả và tôi cậu con trai út ít. Tôi có tới bẩy chị gái. Tôi sống trong sự chiều chuộng nâng niu của cả nhà, đặc biệt của các chị gái. Vậy mà vô lý thay, mọi tình cảm tôi đều dành cho chị dâu, người chị xinh đẹp, bí ẩn, cô đơn, sống lặng lẽ trong gia đình tôi. Cho đến bây giờ, tôi đã là chồng, là cha, là trụ cột của một gia đình lớn, vậy mà mỗi khi nghĩ đến chị dâu, tim tôi thắt lại xót thương, nỗi xót thương cụ thể như nỗi đau thể xác.

Mọi chuyện về chị, tôi chỉ được nghe người lớn kể lại. Khi tôi lớn khôn chút ít, chị đã ở nhà tôi như một việc phải thế, không thể khác được. Chuyện về chị truyền trong dòng họ, về chi tiết mỗi người kể một cách tùy theo mức độ yêu mến chị nhiều ít, nhưng cách nào cũng bí ẩn, kì dị như một truyền thuyết. Chị con dòng họ Trần nổi tiếng thơ văn và có nhiều người làm quan. Cha mẹ chị có mình chị là gái nên chị được yêu chiều, nâng niu hết mực. Chị cũng được học hành chút ít, những thời gian rỗi chỉ thêu thùa, vá may, lẩn quẩn trong tư thất mênh mông của họ Trần với vườn cây ăn quả bạt ngàn. Anh cả tôi và chị đã đính ước từ lâu, chỉ đợi đến khi chị tròn mười sáu tuổi sẽ làm lễ cưới. Tuy thế, anh tôi mỗi năm chỉ gặp chị hai, ba lần vào những ngày Tết và ngày giỗ tổ của hai dòng họ. Trong những lần gặp gỡ đó, anh chị chưa nói với nhau một lời, ánh mắt chưa nhìn kỹ vào nhau. Đám cưới anh chị tôi linh đình lắm. Mổ lợn, giết gà… náo động cả vùng quê vốn chỉ sống trong yên tĩnh. Đêm nhập phòng của anh chị, một việc kỳ dị đã xảy ra ngoài sức tưởng tượng của hai dòng họ. Sáng ra, khi bóng nắng đã lưng hàng cau, cửa phòng cô dâu vẫn đóng im ỉm. Sốt ruột, người nhà đẩy cửa bước vào. Chỉ có cô dâu xõa tóc ngồi giữa giường, hai mắt mở to, câm lặng. Anh tôi đi đâu? Đi từ lúc nào? Cô dâu im lặng như tảng đá. Tin dữ lan nhanh trong nhà, mẹ tôi hốt hoảng bước vào.
- Mai Anh, chồng con đâu?
Trả lời mẹ tôi chỉ là sự im lặng nhẫn nhục. Không kìm được mình, mẹ tôi lay hai vai thanh mảnh của chị:
- Kìa, Mai Anh, nói đi con, chồng con đâu?
Mẹ tôi ngẹn ngào khóc. Chị dâu tôi vẫn im lặng. Cha tôi bước vào, không khí trong phòng lặng đi. Hướng về phía mẹ, cha tôi từ tốn:
- Mẹ nó làm gì mà cuống lên thế?
Quay về phía chị dâu, người nhẹ nhàng đặt tay lên bờ vai chị:
- Mai Anh, Nghĩa đi đâu rồi con?
Chị ngẩng lên, đôi mắt lá răm mở to, nhìn cha tôi bằng cái nhìn ngây dại. Mọi người thất thần kinh ngạc. Chị đã trở thành người khác, lạc thần đi rồi.

Nỗi bất hạnh đổ xuống gia đình tôi như một định mệnh khốc liệt. Con trai bỏ đi biệt, con dâu điên dại, ngây ngô. Cuộc sống bình yên của gia đình tôi bỗng đảo lộn. Đêm tân hôn đầy bí hiểm mang lại nỗi bất hạnh cho cả hai dòng họ. Hai người đã nói với nhau điều gì, có cử chỉ gì khiếm khuyết, chia rẽ hai con người đang còn "đầu xanh tuổi trẻ"? Cái gì khiến chị dâu tôi điên dại? Nơi xa xôi, anh tôi có biết không? Có bình an không? Gia đình tôi, một mặt cho người đi tìm kiếm anh tôi khắp nơi, mặt khác, thuốc thang cầu cúng cho chị dâu tôi. Nghe nói nơi nào, đền nào linh thiêng, cho dù xa xôi cách trở mấy, mẹ tôi cũng đi. Mẹ tôi lập điện thờ ngay trong nhà, ăn chay, niệm Phật, nhiều khi đứng hàng buổi bên bàn thờ cầu khấn. Liệu những lời cầu nguyện của mẹ tôi có thấu tới trời, Phật? Cha tôi mời hẳn một đốc-tờ chuyên chữa bệnh tâm thần nổi tiếng về thăm bệnh cho chị. Ông trầm ngâm:

- Ở đây có một sự chấn động thần kinh lớn. Chỉ có sự hiện diện của chồng cô ấy mới cứu được. Nhưng không phải hết hy vọng. Nên để cô ấy sống yên tĩnh trong sự thương yêu của mọi người và chọn công việc nhẹ nhàng thích hợp, có thể một ngày nào đó sẽ bình phục dần.

Ông đốc-tờ đã gieo vào lòng hai họ niềm hy vọng lớn. Ngay hôm xảy ra chuyện bất hạnh, ông bà thông gia đã đến xin chị tôi về. Mẹ tôi cương quyết:

- Việc xảy ra thật vô cùng đáng tiếc! Con Mai Anh dù một ngày làm dâu nhà chúng tôi cũng là con cháu trong nhà. Chúng tôi có trách nhiệm với cháu. Bằng không Trời, Phật không thương, con trai tôi xấu số, chúng tôi tìm nơi, chốn tử tế cho cháu.

Hai bà mẹ nhìn nhau nghẹn ngào, nước mắt lưng tròng.

Năm tháng cứ lặng lẽ trôi đi, anh tôi vẫn biền biệt, chị dâu tôi vẫn thẫn thờ. Có điều, chị vô cùng hiền thục, hay cười và ngày càng xinh đẹp. Hình như thời gian quên mất chị. Bẩy chị gái tôi lần lượt về nhà chồng. Chị cứ thế lộng lẫy, rực rỡ. Mẹ tôi ngày càng gắn bó với chị, đi đâu cũng mang chị đi theo. Ở đâu chị cũng đem lại cho mọi người sự kinh ngạc. Chị làm lu mờ mọi nhan sắc. Các cô gái tân thời cũng không bén gót chị trước sự đĩnh đạc, dịu hiền. Ở bên chị hằng ngày, tuy còn bé tôi cũng phải ngạc nhiên về vẻ đẹp rực rỡ, cuốn hút của chị. Một khuôn mặt trái xoan kiểu mẫu, chiếc cổ cao ba ngấn kiêu sa, cử chỉ khoan thai, hồn nhiên như trẻ thơ. Thời đó phụ nữ thường mặc yếm. Nhìn vào chiếc yếm của các cô gái thời ấy ta có thể dễ dàng đoán được gia cư, tính tình của mỗi cô. Các chị tôi khâu cho chị những chiếc yếm cực kỳ dễ thương, thêu thùa tỉ mỉ, chị ngoan ngoãn để cho mọi người mặc buổi đầu, khuất mắt, chị cởi ra ngay. Chiếc áo lụa trắng mỏng khuôn lấy bộ ngực trinh nữ, tinh khiết. Hai đốm đỏ lờ mờ hiện lên sau làn áo. Có lẽ con người trần tục của chị chỉ biểu hiện ở bộ ngực hấp dẫn, mê hồn ấy.

Khi đã lên năm, lên sáu, tôi vẫn theo chị lẽo đẽo không rời, những trưa hè ở nông thôn khắc nổi trong trí nhớ thơ dại của tôi. Không khí thấm đẫm mùi hoa cau thoang thoảng, ngan ngát. Không gian cực kỳ yên tĩnh, nghe cả tiếng trở mình của tầu lá cau, hoặc tiếng một chú côn trùng nào đó bay lạc vào nhà hoảng hốt tìm lối thoát. Chị em tôi nằm trên võng, đu tít. Giọng ru trong veo của chị cất lên, những bài đồng dao dí dỏm, dễ thương không hiểu chị thuộc từ bao giờ.
Em tôi buồn ngủ buồn nghê,
Buồn ăn cơm nếp, cháo kê, thịt gà…

Ngày đó tôi những tưởng "em tôi" chính là mình. Thằng em thích ăn nhiều thứ quá, đích thực là mình rồi. Tâm hồn được vỗ về, tình yêu cất lên thành lời ru. Giấc ngủ đến từ từ, êm ái.

Sống gần với chị, tôi thấy chị không điên dại chút nào. Chị như sống trong mơ, sống trong một thế giới khác, tinh khiết, hấp dẫn, đầy cảm xúc, nhất là đầy sự đồng cảm, chia sẻ. Chị hiền thục, nhu hậu, không làm phiền đến ai, ngay cả đến con chó, con mèo. Vô lý giẫm vào đuôi mèo, chị rối rít xin lỗi.

Chị dâu tôi là thế đấy!

Tháng tháng đôi lần ông đốc-tờ tâm thần thường đến thăm bệnh cho chị. Ông đưa cho mẹ tôi ít thuốc bột, và như đã thành lệ, bao giờ cũng dặn mẹ tôi:

- Thuốc không quan trọng lắm đâu, cơ bản phải yêu thương, nương nhẹ cô ấy. Xem ra bệnh tình của cô ấy phát triển theo chiều hướng tốt đấy! Nhưng… cần có thời gian.

Cả nhà lại hy vọng chứa chan.

Và rồi anh tôi đã trở về thật. Chuyện xảy ra như thế nào nhỉ? Khi ấy tôi còn thơ bé, không nhớ hết được mọi tình tiết. Chỉ biết rằng vì một lý do (cả hai người không ai chịu nói) anh tôi đã bỏ nhà ra đi đêm tân hôn. Khi đó anh mới tròn mười tám tuổi. Anh luôn sống trong đầy đủ, nên khi ra đi chẳng bận tâm gì tới cơm ăn, áo mặc. Cứ dọc đường quốc lộ anh đi. Tình cờ anh đi sâu vào khu Bốn, vùng kháng chiến đầy gian khổ. Sau bao ngày vất vả đói khát, anh đến Rừng Thông (Thanh Hóa).

Anh tìm được đơn vị bộ đội có những người bạn của anh đang chiến đấu và xin tòng quân. Cho đến khi nhận được tin anh đã sáu năm trôi qua, và anh giữ chức tiểu đội trưởng đóng quân ở Sầm Sơn. Anh phụ trách một trạm cứu thương lớn. Trong một trận chiến đấu, anh đã bị thương. Lúc này kháng chiến chống Pháp đang vô cùng gay go, thiếu thốn. Vết thương tạm lành, anh được về điều trị tại gia đình.

Chuyện của anh, tôi chỉ nhớ thế thôi, nhưng ngày anh về trở thành một kỷ niệm không thể quên được. Tôi nhớ hôm đó trời đã về chiều, nắng nhạt trùm lên muôn vật một màu vàng rạng rỡ. Tôi và chị dâu đang đưa võng cao tít. Bỗng một chú bé ở đâu chạy xộc vào, rối rít:
- Bác Bình ơi! Bác Bình ơi! Anh Nghĩa nhà bác đã về rồi! Về đến đầu đình ấy! Cháu chạy trước báo cho bác biết.
Mẹ tôi run run:
- Thằng cháu Mẫn con bác Thịnh đấy à? Cháu nói sao? Anh Nghĩa nào?
Thằng Mẫn líu cả giọng:
- Anh Nghĩa nhà bác về, cháu thấy! Cháu đi đón đây!
Không đợi mẹ tôi, nó lại phóng ra cổng. Tin vui quá đột ngột. Cả nhà xúm quanh mẹ tôi.
- Cậu Nghĩa đã về!
Nước mắt mẹ tôi chan hòa. Tôi thét lên vui sướng:
- Chị Mai Anh ơi! Anh Nghĩa đã về!
Chị lắp bắp như một tiếng vang:
- Anh Nghĩa đã về!

Tôi dắt chị cùng mọi người đổ ra đầu làng. Vừa ra đến cổng đã gặp cả một đoàn người đông đúc, nhiều nhất là trẻ con, cười nói rộn ràng. Thằng Mẫn nhanh nhẹn vượt lên phía trên cùng ba, bốn đứa trẻ khác.
- Thấy chưa! Cháu nói đúng không nào!
Chỉ vào một thanh niên cao cao, nó liến thoắng:
- Anh Nghĩa nhà bác đấy thôi, thấy chưa! Cháu đã bảo mà!…
Anh mặc một bộ quần áo nâu giản dị. Ngày đó bộ đội không mặc đồng phục như bây giờ, có gì mặc nấy, tự túc do dân nuôi mà.

Mẹ tôi run run, đi không nổi. Cha tôi đến nhẹ nhàng đỡ lấy mẹ. Và một chuyện bất ngờ ngoài sức tưởng tượng của mọi người: Chị dâu tôi nhào vào vòng tay anh tôi. Như đứa trẻ nhỏ, chị ôm chặt lấy tay anh không rời. Tự nhiên không khí lặng đi, im phăng phắc. Không ai nói, không ai cười, tất cả đều hướng vào anh chị tôi. Mẹ tôi lao tới, ôm chầm cả anh và chị tôi trong vòng tay yếu đuối của mình, nức nở:
- Nghĩa ơi, có thật đây là con không?…
Mọi người rưng rưng muốn khóc. Trong không khí đó, tiếng chị dâu tôi thanh thanh cất lên:
- Anh Nghĩa, mẹ ơi anh Nghĩa thật rồi!
Chuyện kết thúc thế nào, chắc ai cũng đoán ra.

Thời gian thấm thoắt trôi đi, anh tôi theo nghiệp nhà binh, hết chống Pháp, lại chống Mỹ… khi về hưu anh đã là đại tá. Anh được Nhà nước làm cho một ngôi nhà hai tầng, với vườn cây ăn quả xinh xắn ở ngay thành phố. Bao giờ có dịp tôi cũng đến thăm anh chị tôi. Chị tôi tuy đã già nhưng vẫn đẹp, đẹp như một phu nhân quyền quý: khó đoán nổi tuổi bà, đôi mắt to đen, nước da vẫn trắng mịn, cử chỉ khoan thai. Và chuyện về đêm tân hôn của anh chị tôi vẫn còn là một chuyện bí mật của hai dòng họ.

Truyện ngắn của LAN PHƯƠNG