Việc xây dựng và phát triển dòng học khuyến họ những năm qua là một thế mạnh ở huyện Ninh Giang. Hiện nay, trong 253 dòng họ khuyến học của huyện, có một số dòng họ tiêu biểu, được Hội Khuyến học huyện biểu dương, ghi nhận, đó là dòng họ Hà ở thôn Trung (Vĩnh Hòa), họ Ngô ở thôn Bồ Dương (xã Hồng Phong).

Họ Hà ở thôn Trung, xã Vĩnh Hòa là một trong những dòng họ có Hội Khuyến học sớm nhất huyện Ninh Giang. Ngay từ năm 1989, khi Hội Khuyến học huyện chưa ra đời thì Hội Khuyến học họ Hà đã được thành lập. Thời gian đầu, quỹ khuyến học còn hạn hẹp nên phần thưởng cho các cháu chỉ là những vật dụng giá trị nhỏ nhưng có ý nghĩa động viên tinh thần học tập rất lớn như đèn học, giấy bút, thước kẻ... Để hoạt động khuyến học phát triển bền vững, 2 năm một lần, hội có chương trình vận động ủng hộ quỹ với nhiều hình thức. Bên cạnh việc trực tiếp gặp gỡ, tuyên truyền sự ủng hộ của bà con trong họ tại địa phương, hội đồng gia tộc còn gửi thư đến các con em đang công tác và cư trú trên mọi miền đất nước. Khi nhận được thư của hội, các gia đình, cá nhân đều nhiệt tình ủng hộ, đóng góp công sức vào sự nghiệp giáo dục của dòng họ. Điển hình như gia đình ông Hà Văn Sồng ở Hải Phòng; ông Hà Minh Thám, Thiếu tướng, Chính ủy Quân đoàn 3; ông Hà Văn Kiểm ở Đà Nẵng… Đến nay, quỹ khuyến học của họ Hà đã có trên 60 triệu đồng. Trong 10 năm qua, Hội Khuyến học dòng họ đã tuyên dương, khen thưởng 612 lượt học sinh, sinh viên đạt thành tích cao trong học tập, vượt khó học giỏi. Ngoài ra, Hội Khuyến học dòng họ còn thường xuyên động viên các gia đình trong họ quan tâm, tạo điều kiện để con em được học hành chu đáo. Ông Hà Văn Ngật, Trưởng Hội Khuyến học dòng họ cho biết, trước kia, trong họ đã có nhiều người học hành thi cử đỗ đạt cao, nhiều người là thầy giáo, thầy thuốc giỏi có danh tiếng trong vùng. Hiện nay, dòng họ Hà có 2 vị tướng trong lực lượng quân đội, cùng với nhiều giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, kỹ sư… Phát huy truyền thống hiếu học của ông cha, hàng trăm con cháu dòng họ Hà đang là học sinh, sinh viên luôn chăm chỉ học tập, tu dưỡng để  phấn đấu trở thành con ngoan, trò giỏi, người công dân tốt của xã hội. Với những kết quả đạt được, năm 2010, Hội Khuyến học họ Hà vinh dự được Ủy ban MTTQ tỉnh tặng Bằng khen về thành tích xuất sắc trong công tác khuyến học, khuyến tài giai đoạn 2006-2010.

Họ Ngô ở thôn Bồ Dương, xã Hồng Phong cũng là một trong những dòng họ khuyến học tiêu biểu ở Ninh Giang. Họ Ngô nổi tiếng trong vùng bởi có nhiều thế hệ nối tiếp nhau làm nghề dạy học. Các thế hệ con cháu họ Ngô luôn phấn đấu, noi gương sáng “Người thầy mẫu mực, tiêu biểu” của dòng họ là cụ Ngô Văn Từ (1914-1953), một người thầy học rộng, biết nhiều, giỏi tiếng Pháp và có nhiều học trò thành danh. Ông đã đặt nền móng, hướng con cháu theo đường học vấn để lập thân, lập nghiệp. Đến nay, họ Ngô có 37 nhà giáo trình độ đại học giảng dạy ở mọi miền đất nước. Trong họ có nhiều gia đình hiếu học, nhiều gia đình vượt khó nuôi con ăn học thành đạt như gia đình anh Bừng - chị Nhẹn có bố là liệt sĩ, mẹ già bị bệnh nhưng vẫn nuôi 3 người con học đại học. Đặc biệt 2 người cháu ngoại của cụ Ngô Văn Từ là Tô Thị Hiền, Tô Thị Hòa đều là thạc sĩ. Ban khuyến học họ Ngô đã tích cực vận động thành lập quỹ khuyến học được 10 triệu đồng để thường xuyên động viên con cháu học tập và hỗ trợ những gia đình khó khăn nuôi con học hành thành đạt. Đặc biệt, dòng họ có công trình nhà khuyến học với kinh phí trên 60 triệu đồng, hằng năm, vào ngày giỗ cụ Ngô Văn Từ, cũng là ngày khuyến học của dòng họ, ban khuyến học tổ chức tuyên dương, khen thưởng các cháu đạt thành tích cao trong học tập, nêu gương sáng những gia đình giáo dục con cháu học tập tốt.

HOÀNG BIÊN