Ngay sau khai hội đền làng Ngư Uyên, xã Long Xuyên, Kinh Môn (16 tháng giêng), tiếng trống vật lại cất lên rộn rã như thúc giục, mời gọi du khách. Hội vật trở thành hoạt động hấp dẫn đông đảo người dân xa gần. Một trong những điều tạo nên sự cuốn hút, đó là có sự tham gia tranh tài của những đô vật “nhí” của xã. Chúng tôi đến hội vật đúng lúc chuẩn bị diễn ra trận đấu giữa hai đô vật “nhí” Nguyễn Đình Dương và Nguyễn Trần Hải Đăng. Vào sới, các đô vật “nhí” trong trang phục truyền thống, cởi trần, đóng khố, thực hiện thuần thục các nghi thức của đấu vật dân tộc. Sau khi làm lễ bái quan, se đài, hai đô vật lao vào nhau và dùng thế khóa tay để chờ thời cơ. Ít giây sau, khi đô vật Dương sơ hở, đô vật Đăng chui qua nách đối thủ dùng tay đưa sâu vào háng và bốc đối thủ lên khỏi sân trong tiếng vỗ tay tán thưởng nhiệt tình của người xem. Đó là miếng ngóc nách sang sau được đô thủ Đăng sử dụng để giành chiến thắng trước đối thủ.

Từ bao đời nay, các thế hệ người dân đất Long Xuyên kế tục nhau giữ gìn tinh hoa vật dân tộc của ông cha. Mỗi thế hệ đều xuất hiện những đô vật nổi tiếng, dũng mạnh, sức khỏe hơn người, kỹ thuật điêu luyện. Như ăn vào máu thịt, các cháu ở độ tuổi nhi đồng đã bắt đầu thích đấu vật. Đô vật “nhí” Nguyễn Trần Hải Đăng (9 tuổi) kể: “Gia đình cháu có bố và anh trai đều biết vật và là những đô vật giỏi. Trong những dịp hội làng, nhìn bố và anh cháu thi đấu vật, cháu rất thích. Được gia đình động viên, lên 8 tuổi, cháu bắt đầu tập vật. Những lúc rỗi rãi, cháu thường được anh trai hướng dẫn luyện tập từng động tác, miếng đánh. Hiện nay, cháu sử dụng khá thành thạo miếng đánh bốc, đệm, lăn”.

Vào sới, các đô vật “nhí” thi đấu rất nhiệt tình, thể hiện tinh thần thượng võ. Tuy chưa thành thạo nhiều đòn đánh nhưng với sự hồn nhiên, các đô vật “nhí” đã tạo nên tính hấp dẫn đặc biệt. Lần đầu tiên tham gia đấu, đô vật “nhí” Nguyễn Đình Dương cho biết: "Em thấy rất vinh dự khi được tham gia đấu vật. Gia đình em không ai biết vật nhưng khi được xem hội vật tại đền, thấy các bạn cùng lứa đấu vật hăng say nên em rất thích và nhờ các chú, các bạn chỉ dạy. Trước khi diễn ra hội vật, chúng em được Ban quản lý đền tổ chức bồi dưỡng đấu vật trong thời gian 1 tuần”. 

Tại hội vật, các đô vật “nhí” không thi đấu tranh giải, chỉ thi đấu mang tính biểu diễn, phục vụ nhân dân xem hội, nhưng đây là cơ hội tốt để động viên, thúc đẩy phong trào tập vật trong thế hệ trẻ. Nhiều em liên tục được chọn tham gia đấu vật tại lễ hội, trong đó có đô vật Vũ Văn Lâm. Lâm tâm sự: “Em bắt đầu tập đấu vật từ năm 10 tuổi. Qua mỗi lần tham dự hội vật, em càng hiểu thêm truyền thống thượng võ của quê hương và nhận thấy trách nhiệm của chúng em trong việc bảo tồn, phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của ông cha”.

Anh Phạm Đình Dũng ở TP Hải Phòng, khách dự hội vật nhận xét: "Tôi thích môn đấu vật và đã đi nhiều nơi xem, nhưng hội vật Long Xuyên để lại dấu ấn mạnh mẽ nhất, đó là có sự tham gia thi đấu của những đô vật “nhí”. Các em thể hiện khá tốt kỹ thuật vật dân tộc, biết nhiều miếng đánh hay".

Ông Nguyễn Văn Cường, Trưởng Ban quản lý đền Ngư Uyên cho biết: "Truyền thống đấu vật của xã Long Xuyên bắt nguồn từ việc thờ Thành hoàng làng, những người có công giết giặc bảo vệ đất nước. Theo ghi chép ở đền: Vào đời Lê Thái Tổ, làng Ngư Uyên có 7 anh em gia đình họ Phạm, 6 trai, 1 gái đều thông minh, văn, võ song toàn. Khi quân Minh sang xâm lược nước ta, 7 anh em họ Phạm theo vua Lê Thái Tổ đánh giặc, lập được nhiều công lớn. Sau khi đất nước thái bình, 7 anh em trở về Ngư Uyên sinh sống, dạy bảo dân cách làm ăn, luyện tập võ nghệ, trong đó có vật dân tộc".

Để kế tục truyền thống ông cha, ngoài việc "cha truyền, con nối", lúc nông nhàn, người đi trước truyền lại cho con, cháu, nhân dân địa phương cùng nhau luyện tập nâng cao sức khỏe, chống lại giặc, cướp khi chúng đến quấy phá dân làng. Hiện nay, xã Long Xuyên có hơn 30 em trong độ tuổi thiếu niên, nhi đồng biết đấu vật. Nhằm khuyến khích, động viên lớp trẻ giữ gìn truyền thống của ông cha, hằng năm, huyện Kinh Môn cũng như xã Long Xuyên mở lớp vật nghiệp dư cho 15 - 20 em thiếu niên, nhi đồng và tổ chức hội vật.

DANH TRUNG