Thế kỷ 18, phong trào nông dân khởi nghĩa nổi dậy khắp nơi, nhà Lê buộc phải chuyển lỵ sở Hải Dương từ Thành Vạn Chí Linh về xã Mao Điền, huyện Cẩm Giàng, lấy cớ rằng: "Ở đây nếu có biến thì kêu cứu Kinh đô cũng nhanh và đường trạm dịch cũng tiện".

Nhưng thực tế không diễn ra như vậy, "Mùa hạ năm Bính Ngọ (1786) quan trấn thủ Hải Dương là Ngạn Thạch Hầu, có đến năm, sáu cơ binh (mỗi cơ binh có 200 người) lại có cả kho đạn, lương thực đủ cả, thế mà không giữ được trấn thành (Mao Điền) phải bỏ chạy, van xin người nhổ mạ đổi áo cho mà trốn. Người ta đều cười và cho là khiếp sợ" (Vũ trung tùy bút, trang 122 NXB Văn hóa).

Tháng 8 năm Quý Hợi (9-1803), vua Gia Long ra Bắc Hà lần thứ hai, đi kinh lý qua Hải Dương, trấn phên dậu của Thăng Long đã sớm nhận ra sự bất hợp lý của việc đặt trấn sở Hải Dương tại Mao Điền. Năm Giáp Tý (1804) vua Gia Long ra Bắc Hà lần thứ ba để tiếp sứ nhà Thanh ở Thăng Long đã quyết định di trấn sở Hải Dương về phía đông 15 km trên ngã ba sông Kẻ Sặt và sông Thái Bình.

Trấn thủ Hải Dương đương nhiệm Trần Công Hiến là người thực thi lệnh di trấn sở từ Mao Điền về địa phận Bình Lao Trang, Hàn Giang, Hàn Thượng. Vì thế, trấn Hải Dương còn được gọi là trấn Hàn, Hải Dương ở phía đông của Thăng Long nên được gọi là tỉnh Đông. Và "Hải Dương tỉnh thành" - thành của tỉnh Hải Dương - được gọi là Thành Đông.

Trấn thủ Trần Công Hiến sinh trưởng trong một gia đình nho học, thuở nhỏ có theo đuổi việc bút nghiên đèn sách. Ông học giỏi song đất nước có chiến tranh nên không thể xuất chính bằng con đường khoa cử.

Ông theo đuổi nghề võ, được phong làm trung quân chính thống đồn, kiêm lý ngũ đồn rồi khâm sai trưởng cơ. Năm 1802, được phong làm trấn thủ Hải Dương, tước Ân quang hầu.

Ông ham thích văn học, ngoài việc công ông còn làm sách và khuyến khích việc làm sách. Ông mở Hải Học Đường (tương tự nhà in) ở phía trái Thành Đông, xuất bản nhiều sách cũ và sách mới soạn.
Ông có nhiều tác phẩm hiện còn lưu giữ ở Thư viện quốc gia Hà Nội.

Là vị trấn thủ đầu tiên của Hải Dương, ở vị trí này, hơn chục năm liền, "ông đã lấy kinh sử làm búa rìu cai trị muôn dân phiên trấn. Ông sai các quan châu huyện sở tại thuật rõ mọi mặt núi sông, nhân vật phong tục, thổ nghi bách công kỹ nghệ, có hứng bút sẽ đặt thành vần và nêu mọi việc cổ kim rực rỡ đáng làm gương".

Ca ngợi công đức của ông, một văn quan đương thời đã hạ bút viết những lời có cánh như sau: "may có vị trấn thần miền Đông (quan trấn thủ Hải Dương) bụng dạ bậc công hầu, tài ví nghìn dặm trường thành và thi thư thánh hiền thì suốt đời yêu thích. Nếu các quan trấn hết thảy đều như quan trấn miền Đông thì thiên hạ sẽ không có sách gì là không được đọc".

Trong số 9 tác phẩm của ông để lại hậu thế thì có hai tác phẩm chuyên nghiên cứu về lịch sử đất nước, con người Hải Dương. Đó là "Hải Dương phong vật khúc" và "Hải Dương phong vật ký". Cả hai đều là lời Hán song có diễn ra nôm. Ông thực sự là nhà Hải Dương học - nhà nghiên cứu về Hải Dương - đầu tiên của tỉnh nhà.

Đồng thời, ông cũng là một nhà xã hội học. Trong buổi đầu triều mới, lòng người còn ly tán, ông chú trọng khuyến khích dân chúng khôi phục các nghề nông tang, mở mang việc học hành. Ông từng cấp đất công cho dân nghèo ở làng Đôn Thư (tên nôm là Cáy, Tháng) xã Hậu Bổng, huyện Gia Lộc, gần bến đò Tràng Thưa và còn cấp thêm một vạn quan tiền để mở mang sản xuất. Ông mất năm Bính Tý (1816) sau khi giữ chức trấn thủ Hải Dương được 14 năm. Sau khi ông mất, dân làng Đôn Thư nhớ ơn ông, đã lập đền thờ, hằng năm làm lễ vào ngày sinh (21-4) và ngày mất (12-9 âm lịch) - (theo Di tích lịch sử văn hóa Việt Nam, trang 255-256).

Tên tuổi và tác phẩm của ông được ghi trong "Lược truyện các tác giả Việt Nam" tập I và cuốn Lịch sử thị xã Hải Dương. Công tích của ông đã đưa ông lên hàng danh nhân văn hóa lịch sử số một của Hải Dương.

LƯU ĐỨC Ý