Quang cảnh đền thờ Chu Văn An

Phường Văn An (Chí Linh) có dãy núi 72 ngọn, cao 200m, đỉnh hơi ngả xuống, hai bên sườn mở rộng tựa chim phượng múa, tạo thành vùng thắng địa, tên Phượng Hoàng Sơn. Dưới chân núi có đền thờ Chu Văn An, có Tiều Ẩn Cổ Bích, một địa danh trong Chí Linh bát cổ, nơi thầy Chu Văn An về ẩn dật dạy học, bốc thuốc. Lễ hội đền tổ chức vào tháng tám và tháng giêng hằng năm, trọng hội vào ngày 25-8 và 26-11 âm lịch. Cùng với Côn Sơn, Phượng Hoàng là địa chỉ được hàng ngàn người chọn làm chốn du xuân và xin chữ thánh hiền.Từ quốc lộ 18, đi chừng 2 km, qua những vườn vải xanh ngắt, xóm thôn yên bình là đến chân núi Phượng Hoàng. Từ Sao Đỏ, ta cũng có thể đến thắng tích theo quốc lộ 37, qua những cánh đồng lạc trải rộng. Phượng Hoàng hiện ra trước mắt với cảnh quan kỳ vĩ, núi lô xô, thung sâu trải rộng, trùng điệp thông xanh, khiến ta chỉ muốn reo lên, căng mở mọi giác quan để hít hà, cảm nhận.

Nằm ngay cổng là Điện Lưu Quang, nơi Chu Văn An từng dựng trường dạy học. Trước khi xây dựng lại, nền cũ được khai quật và phát hiện pho tượng đá cao 80 cm, cùng nhiều di vật quý. Bước vào chính điện, kính cẩn thắp nén nhang thơm thấy tâm hướng về chính đạo. Vẳng trong gió, tiếng vi vút thông reo như thể tiếng học trò xưa đọc bài.

Cũng như Côn Sơn, thông Phượng Hoàng làm nền để con người điểm xuyết vào thiên nhiên những công trình kiến trúc. Trong sắc thông xanh, chữ “Học” viết theo lối thư pháp, nổi bật chân lý vĩnh hằng. Chữ “Học” trở thành “linh tự” khiến không ít du khách, trong đó có cả những bé thơ dừng chân ngẫm ngợi. Bước lên bậc đá, cảnh đền mở ra với nhà bia, nhà giải vũ, sân hạ, sân trung, sân thượng, đôi rồng đá. Ngôi đền chính được thiết kế theo lối truyền thống, chồng diêm tám mái, khung gỗ lim, lợp ngói ta, trên cửa có hàng chữ “Vạn thế sư biểu” uy nghi, trong vọng cung là tượng thánh nhân dung mạo nhân từ. Chốn thiêng đây, ta kính cẩn bày tỏ những điều sâu kín. Từ sân đền chính, phóng tầm mắt thu về một vùng núi rừng rộng lớn. Cũng tại đây, cảnh người chen vai xin chữ thánh hiền đầu xuân, mới thấy người Việt ta sao mà trọng chữ. Việc cho chữ diễn ra ngay từ thời khắc giao thừa. Ai đến nơi đây khi ra về cũng muốn xin cho mình một chữ gì đó. Nhiều nhất là các bậc phụ huynh và các cháu nhỏ. Người xin chữ Đức, chữ Nhẫn mong tu tâm dưỡng tính; người buôn bán xin chữ Lộc, chữ Vượng cầu cho hưng thịnh; mấy học trò xin chữ Minh, chữ Trí. Lại có cô bé cứ nằng nặc đòi cha mẹ xin cho bằng được chữ Tâm, Nhân, Tuệ. Trong những người về xin chữ, có không ít giáo viên. Có chữ rồi, kính cẩn mang vào hậu cung, đặt lên ban cầu xin linh ứng. Chữ xin ở đây không viết bằng mực đen mà bằng mực son. Nguồn gốc từ việc dạy học của người xưa. Hằng năm, vào các dịp lễ, Tết, học trò về thăm thường được thầy Chu bảo ban, lúc ra về lại tự tay viết tặng một chữ. Người đang làm quan, thầy cho: Đức, Liêm, Trung…; người gặp trắc trở, thầy cho: Cần, Nhẫn, An… Ai được thầy cho chữ thì lấy làm hãnh diện, coi như vật báu, treo ở chỗ trang trọng như lời nhắc nhở. Thành lệ, từ đó học trò về thăm xin thầy những chữ mà mình tâm nguyện. Có điều, khi cho chữ, thầy không dùng mực mà dùng son dưới chân núi mài để viết gọi là chữ son.

Những hạng mục công trình tại khu di tích-danh thắng Phượng Hoàng phải kể đến: đền thờ, phần mộ, hai dãy nhà giải vũ, điện Lưu Quang, tháp bút, giếng Son, Miết Trì (ao nuôi ba ba). Từ đền chính đi lên núi theo con đường đá, ta sẽ được hòa mình vào non xanh, cây cỏ. Tiếng suối róc rách, rỉ rả câu chuyện xưa. Con đường đá dẫn lên nơi danh nhân an nghỉ. Người xưa đã khuất, mộ đá còn đây, danh lưu muôn thuở.

Được xếp hạng năm 1998, di tích Phượng Hoàng hiện còn 5 tấm bia, một tấm ghi việc trùng tu chùa Lệ Kỳ (chùa Côn Sơn) thế kỷ XVII, một tấm về Chu Văn Trinh tiên sinh ẩn cư xứ, 3 tấm bia về thân thế sự nghiệp Chu Văn An và việc trùng tu di tích vào các năm 1837, 1841, 1857. Với mong muốn phục dựng và bảo tồn một di tích lịch sử quý báu, nhân dân xã Văn An đã mở con đường 3 km qua đèo hiểm, suối sâu vào khu di tích, trùng tu đền, xây nhà bia, tu bổ lăng mộ, Điện Lưu Quang, Miết Trì. Quê hương Thanh Liệt của danh nhân công đức pho tượng thầy. Năm 2004, Đền thờ Nhà giáo Chu Văn An với kinh phí 16 tỷ đồng được khởi công xây mới. Để mở rộng mặt bằng, đơn vị thi công đã bạt sâu vào phía trong núi hàng nghìn m3 đất đá, sử dụng hàng trăm m3 gỗ lim và đá xanh, xi-măng cốt thép. Các ngả đường dẫn vào khu di tích được trải nhựa, trong đó có đường nối với khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc dài 8km. Những việc làm thiết thực đó đã cho chúng ta được chiêm ngưỡng ngôi đền khang trang, bề thế như ngày nay.

Giờ đây thắng tích Phượng Hoàng đã trở thành điểm đến của đông đảo mọi người, đặc biệt là tầng lớp giáo viên và các em học sinh. Cũng tại nơi đây, hằng năm nhiều sự kiện trọng đại của ngành giáo dục đã được tổ chức. Năm nay mùa xuân ở Phượng Hoàng ấm hơn thường lệ. Cũng vì thế mà nét chữ và sắc mặt người cũng thắm thêm.

ĐINH NGỌC HÙNG