Du kích Nam Sách cải trang đánh địch giữa ban ngày. Ảnh tư liệu.

Chiến dịch Điện Biên Phủ bắt đầu thì Bộ Tư lệnh khu Tả ngạn đã giao cho Tỉnh đội Hải Dương những nhiệm vụ mới, trong đó "Mở đợt Tổng công kích địch trên đường số 5 và đường sắt thuộc địa bàn tỉnh vào đêm 11-3-1954, để thiết thực phối hợp với chiến trường chính".

Thực hiện nhiệm vụ trên, căn cứ vào tình hình chiến trường, Tỉnh đội đã triệu tập hội nghị cán bộ đại đội thuộc tiểu đoàn 234 và các huyện đội để phổ biến kế hoạch đợt tổng công kích, phân công thực hiện nhiệm vụ cho từng đơn vị.

Chủ trương là tiêu diệt hệ thống tháp canh địa phương quân, một số đồn bốt lính bảo chính đoàn, bốt Liên hiệp Pháp... thuộc địa phận đường số 5 của huyện Cẩm Giàng và Kim Thành; tích cực phá hoại, làm tê liệt đường giao thông chiến lược của địch, mặt khác ra sức bao vây uy hiếp mạnh quân địch ở các địa bàn từng huyện.

Đại đội 77 được giao nhiệm vụ đánh bốt Liên hiệp Pháp Phạm Xá (xã Tuấn Hưng, Kim Thành). Thời gian này lực lượng quân báo trinh sát của Tỉnh đội và Tiểu đoàn đã tung đi các điểm xung yếu và khó khăn hơn, nên đại đội 77 phải tự lực. Đơn vị đề nghị Tỉnh đội và Huyện đội Kim Thành cho đồng chí Nguyễn Đình Viện, tiểu đội trưởng người Phạm Xá đã cùng với đồng chí Nguyễn Văn Thòa đánh đổ đoàn tàu địch chết 1.017 tên hồi tháng 1-1954 gần bốt Phạm Xá về giúp đỡ. Đồng chí Viện đã được cử về ngay.

Từ đầu tháng 3-1954, đại đội 77 tổ chức trinh sát đột nhập vào bốt Phạm Xá. Qua đợt đột nhập vào bốt Phạm Xá và từ thông tin do cơ sở ở xã Tuấn Hưng cung cấp, Phạm Xá là bốt liên hiệp Pháp có 4 tây trắng, trong đó 1 quan hai, 1 tên phụ trách điện đài, 2 tên chỉ huy quân sự khoảng 1 đại đội Bảo chính đoàn. Địch dựa vào nhà ga cũ, xây 5 gian nhà mái bằng khá kiên cố để bọn tây trắng ở, một nhà 5 gian lợp ngói song song với nhà ga sát đường số 5 cho binh lính ở; chúng xây 4 ụ súng nửa chìm, nửa nổi trong đặt trung liên. Khoảng sân nhỏ giữa nhà ga, nhà ở chúng đặt khẩu 81 ly. Chúng dựng một chòi bằng sắt 4 tầng cao, ngày đêm phân công nhau canh gác khống chế 4 phía, tầng 2 có 1 đại liên, tầng 3 là đèn pha cực mạnh, ban đêm cứ 20 phút chúng lại soi quét ra chung quanh một lần, nếu có động dạng gì, súng bắn xối xả về phía ấy. Dọc theo đường sắt phía làng Phạm Xá địch rào 2 lớp dây thép gai, gài mìn tự động, sát với đường 5 chúng dựng 1 hàng rào thép  gai quây kín vị trí địch, bên kia là cánh đồng và sát đường 5 là ngòi nước sâu chạy dài theo đường chúng dựng một hàng rào và thả 1 lớp rào thép gai bùng nhùng. Hai đầu đường 5 qua bốt chúng dựng cổng có chân quay bằng thép gai, ban ngày mở đêm đóng lại.

Chiều 10-3-1953, đại đội lên sa bàn ở thôn Mạc Thủ, 7 giờ tối hành quân đến 2 giờ đêm, tức 2 giờ sáng 11-3 toàn tuyến đường Hải Dương nổ súng Tổng công kích.

Lực lượng dân công hỏa tuyến phục vụ trận đánh gồm 60 người đều là phụ nữ huyện Thanh Hà do Huyện đội Thanh Hà chỉ huy. Thuyền qua sông Rạng do huyện Thanh Hà chịu trách nhiệm. Đơn vị chiến đấu và dân công tập kết ở Lang Can đã được các mẹ, các chị ủng hộ xôi thịt, uống sữa, cà phê, với những lời động viên khích lệ chiến sĩ lên đường đánh thắng quân thù xâm lược...

Hơn 1 giờ sáng 11-3-1954 toàn đại đội đã triển khai xong đội hình chiến đấu: Vòng ngoài đại đội đặt 1 khẩu Bazôka bên vườn 1 gia đình cạnh giếng cũ của làng đối diện với nhà ga, 1 khẩu đại liên có nhiệm vụ khi bộc phá đánh vào nhà và lô cốt chính bên cạnh thì phát hỏa ngay để tiêu diệt khẩu đại liên và đèn pha chòi gác tầng 2, tầng 3 của địch. Bazôka chỉ là dự trữ nếu mìn không nổ, địch phản ứng thì bắn thẳng vào lô cốt. Hai khẩu cối 60 ly đặt ở cuối chợ phía bắc làng Phạm Xá, sau khi mìn nổ thì bắn liên tiếp 4 quả vào khu vực đặt khẩu cối 81 ly của địch.

Đèn pha vừa phụt tắt, 2 giờ kém 5 phút, đơn vị đánh bộc phá (vì phải vượt qua 1 đường sắt). Quả bộc phá 20 cân vừa nổ thì các cỡ súng đại liên, súng cối của ta liên tiếp nhả đạn, quân ta đặt thang rơm và xung phong đánh vào nhà ga, kiểm soát 2 lô cốt, nhà lính, quân địch bị đánh bất ngờ hoảng loạn không có phát súng nào chống cự. Có 10 tên chết, hơn 10 tên bị thương do mìn nổ và cối bắn vào, nhưng cũng gần hai chục tên chạy qua đường 5 tụt xuống mé ngòi trốn thoát. Bộ đội ta bắt sống 20 tên, thu 1 cối 81 ly, 1 đại liên, 3 trung liên, 4 tiểu liên, 20 súng trường, 2 súng lục, 3 ống nhòm, 1 điện đài, mấy hòm lựu đạn.

Do ta đánh địch một tuyến dài trên đường sắt, đường số 5 nên địch không phản ứng gì được, 4 giờ sáng chúng tôi mới về đến Lang Can, được nhân dân đón tiếp nồng nhiệt.

(Theo Hải Dương - Đường 5 một thời kháng chiến)