Đồng chí Nguyễn Lương Bằng là một chiến sĩ tiên phong dựng nghiệp của Đảng, là "một trong những người tham gia xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức" - như Đảng ta đã khẳng định. Không chỉ là một trong số những người phá thạch khai sơn thời dựng Đảng, Nguyễn Lương Bằng còn là người đi tiên phong trong thực hiện mọi nhiệm vụ mới mà Đảng giao phó: Đồng chí là người đầu tiên thực hiện nhiệm vụ xây dựng tài chính cho Đảng và Mặt trận Việt Minh trong những năm tháng khẩn trương chuẩn bị cho Cách mạng Tháng Tám; là người đầu tiên lãnh đạo công tác kinh tế - tài chính của Đảng trong kháng chiến chống thực dân Pháp và cũng là người đứng đầu công tác kiểm tra của Đảng. Về mặt Nhà nước, đồng chí là người sáng lập và là Tổng Giám đốc đầu tiên của Ngân hàng Nhà nước, là đại sứ đầu tiên ở Liên Xô, là Tổng thanh tra Chính phủ đầu tiên của Nhà nước. Nguyễn Lương Bằng không chỉ thuộc lớp người dựng Đảng mà còn là người tiên phong thực hiện các nhiệm vụ mới trong xây dựng Đảng và Nhà nước mới ở nước ta.

Nhưng vấn đề không phải chỉ ở chỗ là người đầu tiên thực hiện những nhiệm vụ mới của cách mạng mà chính là hiệu quả của những nhiệm vụ mà đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã tiên phong tổ chức thực hiện. Hiệu quả đó được xác định chính bằng việc đóng góp vào sự chuyển hóa mau chóng của phong trào cách mạng nước ta đưa tới sự ra đời của Đảng khi đồng chí được thực hiện nhiệm vụ tổ chức truyền bá chủ nghĩa Mác-Lê-nin, tư tưởng cách mạng Hồ Chí

Minh vào trong nước và xây dựng cơ sở cách mạng ở trong và ngoài nước.
Hiệu quả đó được khẳng định bằng thành công trong nhiệm vụ xây dựng sức mạnh vật chất, tinh thần và tổ chức cho Đảng để tạo nên những thành công thế kỷ của Cách mạng Tháng Tám và trong 2 cuộc kháng chiến làm sụp đổ chủ nghĩa thực dân cũ và thực dân mới trên phạm vi thế giới.

Hiệu quả đó được tính bằng niềm tin của toàn dân đối với con đường cách mạng Việt Nam được xây dựng từ sự trong sạch, vững mạnh của Đảng và Nhà nước- để nhân dân ta yêu quý và trân trọng gọi là "Đảng ta", "Nhà nước ta"-mà đồng chí Nguyễn Lương Bằng góp phần với tư cách người đứng đầu cơ quan kiểm tra Đảng và thanh tra Chính phủ. Làm cho Đảng trong sạch, Nhà nước ta vững mạnh, thực sự là Nhà nước của dân, do dân, vì dân mà từ đó nhân dân ta cũng tin tưởng, quý trọng, yêu mến và tôn vinh những nhà lãnh đạo của Đảng và Nhà nước. Làm cho dân tin, dân yêu Đảng và Nhà nước là hiệu quả, chiến công lớn nhất, là mẹ đẻ của các chiến công.

Với ý nghĩa đó, trên các cương vị của mình, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã góp phần to lớn vào những kỳ tích của Đảng và Nhà nước ta trong suốt thế kỷ XX.

Đặt vào từng hoàn cảnh lịch sử, trong những điều kiện hết sức khó khăn, phức tạp của quá trình vận động của phong trào cách mạng khi Đảng ta chưa  ra đời (trước năm 1930) và trước sự đàn áp khốc liệt của chế độ thực dân, phong kiến đối với cách mạng nước ta (trước năm 1945), hay trong gian khổ của công cuộc dựng xây và bảo vệ chế độ mới chưa có tiền lệ trước thù trong giặc ngoài (1945 - 1946) cũng như trước những khó khăn nghiệt ngã của hai cuộc kháng chiến không cân sức chống giặc ngoại xâm và trong sự phức tạp của quan hệ quốc tế (1947-1975), mới thấy hết vai trò tiên phong và những cống hiến to lớn của đồng chí Nguyễn Lương Bằng đối với cách mạng nước ta.
Đó chính là kết quả của cả cuộc đời học tập và thực hành theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh mà ngay từ khi tham gia Hội Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã được chính Nguyễn Ái Quốc truyền giảng. Ngày nay, khi đối chiếu từ tư cách của người cách mạng mà Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh đã chỉ ra theo 3 mối quan hệ - với mình, với người và với việc- gồm 23 tiêu chí trong trang đầu của sách Đường kách mệnh, chúng ta càng thấy rõ hơn những yếu tố đã làm nên chất cộng sản, làm nên tính tiên phong, kiên cường và những đóng góp to lớn trên đây của đồng chí Nguyễn Lương Bằng với cách mạng nước ta.

Lịch sử ghi nhận những cống hiến to lớn đó của đồng chí Nguyễn Lương Bằng. Nhưng thật là hiếm có và rất đặc biệt khi đồng chí còn mãi lưu truyền trong các thế hệ cách mạng hai tên gọi, một biểu tượng cho ý chí kiên cường của người cộng sản là bí danh "Sao Đỏ", một "biểu tượng của mẫu mực, sự trong sáng của tình đồng chí, tình anh em" là cái tên "Anh Cả".

Đây là điều rất đặc biệt bởi trước hết đó chính là sự tôn vinh và ngưỡng mộ của những nhà hoạt động cách mạng nổi tiếng cùng thế hệ. Rất đặc biệt, vì sự tôn vinh và ngưỡng mộ đó không chỉ xuất phát từ những chiến công mà bắt đầu chính từ phẩm chất đạo đức đã trở thành biểu tượng của đồng chí Nguyễn Lương Bằng.

Cũng chính vì vậy, khi cách mạng thành công, Đảng trở thành người cầm quyền, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã được trao các trọng trách để đảm bảo cho sự minh bạch, trong sạch và đoàn kết của Đảng cũng như đồng thời được trao những nhiệm vụ để bảo đảm cho sự trong sạch, vững mạnh đúng với bản chất của Nhà nước của dân, do dân, vì dân ở nước ta.

Chính vì thế Đảng ta khẳng định: "Tấm gương của đồng chí là giá trị tinh thần mãi tỏa sáng đối với nhiều thế hệ những người cộng sản và thanh niên ta, nhân dân ta. Tinh thần cách mạng, đạo đức cộng sản chủ nghĩa của đồng chí là bất diệt".

                                                                                                 PGS TS

                                                                                     Phạm Hồng Chương