Phòng học môn tin học ở Trường THPT chuyên Nguyễn Trãi (TP Hải Dương) được đầu tư thiết bị hiện đại. Thành Chung

Những ngày đầu tháng 9, trong không khí nô nức chuẩn bị cho ngày khai giảng năm học mới, nhiều thế hệ học sinh Hải Dương lại bồi hồi nhớ về ngày khai giảng đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa cách đây 65 năm. Từ mùa thu lịch sử ấy giáo dục Việt Nam nói chung và Hải Dương nói riêng đã bước sang một trang mới.

Năm 1945, sau 87 năm  đô hộ, thực dân Pháp đã làm cho 95%  dân số nước ta mù chữ. Tại Hải Dương, trước năm 1945, cả thị xã Hải Dương mới có 2 trường tiểu học của Pháp và 8 trường tư thục do một số trí thức người Việt mở. Tuy nhiên, do học phí các trường này rất cao nên chỉ có một số ít người có điều kiện đi học.

Cách mạng Tháng Tám thành công đã mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc. Ngay trong phiên họp Chính phủ lâm thời ngày 3-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Vì vậy, tôi đề nghị mở một chiến dịch chống nạn mù chữ". Cùng với việc diệt giặc đói, giặc ngoại xâm, "diệt giặc dốt" trở thành nhiệm vụ cấp bách lúc bấy giờ. Chính quyền tỉnh ta ngay sau khi thành lập đã quan tâm đến công tác giáo dục, với việc thành lập Ty Tiểu học phụ trách giáo dục phổ thông và Ban Bình dân học vụ phụ trách phong trào xóa mù chữ. Phong trào bình dân học vụ được triển khai rộng khắp các thôn, xóm. Lớp học được đặt ở đình, chùa, điếm canh, nhà dân; bảng viết là cánh cửa, nong, nia; giường nằm, thúng úp ngược… thành bàn học. Với phương châm “Người biết chữ dạy người chưa biết, người biết nhiều dạy người biết ít”,  sau hơn một năm thực hiện lời kêu gọi của Bác Hồ, tỉnh ta đã thanh toán nạn mù chữ cho 5 vạn người.

Từ những bước đầu tiên ấy, trải qua 65 năm phấn đấu, xây dựng, đến nay, giáo dục Hải Dương đã đạt được những thành tựu nổi bật, là một trong những tỉnh nhiều năm liên tục đứng trong tốp đầu toàn quốc về chất lượng giáo dục. Quy mô trường, lớp không ngừng được mở rộng và phát triển theo hướng đa dạng hóa. Kết thúc cuộc kháng chiến chống Pháp (năm 1954), toàn tỉnh mới có 67 trường tiểu học, 3 trường cấp II với 910 giáo viên tiểu học, giáo viên vỡ lòng và giáo viên danh dự. Đến năm học 1974-1975, đã có 7.035 lớp cấp I, 3.444 lớp cấp II, 479 lớp cấp III với tổng số gần 484 nghìn học sinh, mỗi xã đều có trường cấp I, cấp II, mỗi huyện có ít nhất 1 trường cấp III.

Sau 25 năm đổi mới, mạng lưới trường, lớp toàn tỉnh đã có bước phát triển vượt bậc, với đầy đủ các loại hình: công lập, dân lập và tư thục, gồm: 293 trường mầm non, 279 trường tiểu học, 273 trường THCS, 53 trường THPT, 12 trung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX), 8 trung tâm kỹ thuật tổng hợp và 11 trường chuyên nghiệp, mỗi năm thu hút hơn 250 nghìn học sinh phổ thông và sinh viên vào học. Từ chỗ 95% dân số mù chữ, đến năm 1991, tỉnh ta đã đạt tiêu chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học và xóa nạn mù chữ; năm 2000 đạt tiêu chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi; năm 2001 đạt tiêu chuẩn phổ cập giáo dục THCS và duy trì chuẩn phổ cập THCS ở mức cao từ đó đến nay. Đội ngũ cán bộ, giáo viên của tỉnh không ngừng được củng cố về số lượng, nâng cao về chất lượng.

Hiện toàn tỉnh có gần 20 nghìn giáo viên mầm non và phổ thông, tăng gấp 178 lần so với năm 1945, gấp 22 lần so với năm 1954. Tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn về trình độ đào tạo chuyên môn ở cấp tiểu học, THCS và THPT là 100%, ở bậc học mầm non là 98,9%. Nhiều cấp học, tỷ lệ giáo viên trên chuẩn đạt 30-50%. Cùng với việc nâng cao chất lượng đội ngũ, 65 năm qua, tỉnh ta đã dành sự quan tâm đặc biệt cho việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường học. Từ những ngôi trường bằng tranh, tre, nứa, lá trong chiến tranh, những lớp học dựng tạm nơi sơ tán, đến nay toàn tỉnh đã có 81,3% phòng học các cấp được xây dựng kiên cố cao tầng. Đã có 308 trong tổng số gần 900 trường học của tỉnh được công nhận đạt chuẩn quốc gia.

Chất lượng giáo dục không ngừng được nâng cao, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THCS, THPT hằng năm đạt từ 90% trở lên; tỷ lệ học sinh khá, giỏi cấp tiểu học đạt 60-80%; cấp THCS là 55,5% và THPT đạt 45%; điểm bình quân thi vào đại học của học sinh Hải Dương 2 năm trở lại đây luôn xếp từ thứ 3 đến thứ 5 toàn quốc. Đặc biệt, từ năm 2001 đến nay, tỉnh ta liên tục có học sinh đoạt huy chương trong các kỳ thi Ô-lim-pích quốc tế và khu vực, với 3 Huy chương vàng, 3 Huy chương bạc, 5 huy chương đồng, 1 Bằng khen Ô-lim-pích quốc tế. Nhiều học sinh thi đỗ thủ khoa vào các trường đại học và giành giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia.

Tỉnh ta còn là địa phương phát triển mạnh hệ thống giáo dục thường xuyên và giáo dục chuyên nghiệp. Từ phong trào “bình dân học vụ” những năm đầu mới giành chính quyền, hiện nay 12 trung tâm GDTX trong tỉnh đã phát huy tốt vai trò giảng dạy bổ túc THCS, THPT cho gần 10 nghìn học viên mỗi năm. Với việc thực hiện đề án “Đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, xây dựng xã hội học tập”, gần 100% số xã, phường, thị trấn trong tỉnh đã thành lập các trung tâm học tập cộng đồng, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời, học tập thường xuyên của nhân dân trong tỉnh.

Nhìn lại 65 năm bền bỉ “diệt giặc dốt”, có thể thấy ở bất cứ thời điểm nào, dù thuận lợi hay khó khăn, giáo dục Hải Dương vẫn linh hoạt tìm ra những hướng đi thích hợp để liên tục phát triển vững chắc, toàn diện cả về quy mô trường, lớp và chất lượng giáo dục. Thành tích ấy được kết tinh từ truyền thống hiếu học của xứ Đông, bằng nghị lực vượt khó của biết bao thế hệ thầy và trò. Ngành giáo dục luôn làm tốt công tác tham mưu, tuyên truyền vận động để các cấp, các ngành và nhân dân hiểu đúng về vai trò của giáo dục, từ đó cùng chăm lo cho sự nghiệp giáo dục đào tạo của tỉnh.

Trong quá trình phát triển ngành luôn quan tâm nâng cao chất lượng giáo dục, chú ý phát triển giáo dục toàn diện, tạo nền tảng vững chắc cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi, bồi dưỡng nhân tài; thực hiện tốt việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, coi đây vừa là nhiệm vụ, vừa là giải pháp chiến lược nhằm phát triển giáo dục. Tăng cường nền nếp, kỷ cương trong các hoạt động của ngành, phát huy dân chủ, xây dựng khối đoàn kết, nhất trí cao từ tư tưởng đến hành động, lắng nghe và tiếp thu ý kiến của nhân dân, kịp thời sửa chữa sai lầm, khuyết điểm để không ngừng vươn lên... Đó là những kinh nghiệm quý báu để giáo dục Hải Dương vững bước đi lên.

THANH MAI