Cụ Nguyễn Văn Bản "cầm trống" trong một buổi lễ mừng thọ của xã Phạm Kha.

Xã Phạm Kha (Thanh Miện) có bốn thôn: Ðỗ Hạ, Ðỗ Thượng, Ðạo Phái, Hàn Lâm. Ðịa bàn này gắn với danh nhân Lý Chí Thắng - người đã phù nhà Ðinh, tham gia dẹp Loạn 12 sứ quân xưa. Ngài sinh ngày 10 tháng Giêng tại chùa Ðỗ Thượng (chưa rõ năm nào), sau khi mất, mộ phần được nhân dân đặt tại hậu cung của đình Ðỗ Thượng. Uống nước nhớ nguồn, lại để rạng danh tổ tông, dân Phạm Kha lấy ngày sinh của Ngài làm ngày lễ chúc thọ của làng xã.

Các cụ cao tuổi nhất ở khu vực này nói rằng khi sinh ra đã thấy lễ chúc thọ ấy rồi. Trước kia người 60 tuổi là có lễ chúc thọ. Gần đây, tăng thêm 10 tuổi, bởi dân Phạm Kha càng ngày càng trẻ khỏe hơn, 70 tuổi mà phong độ chẳng kém người 50 tuổi ngày xưa. Với lễ chúc thọ ở Phạm Kha, nghi thức ngày càng văn minh, phù hợp với thực tế đời sống hơn và sự kính ý thì không bao giờ phai nhạt. Ðó là tình cảm và trách nhiệm đối với người cao tuổi trong mối quan hệ họ mạc, cộng đồng; mừng thọ người già cũng là bày tỏ kính ý với tổ tiên, Thành hoàng nên không ai xem nhẹ cả.

 Trước chính lễ mùng 10 tháng Giêng, ngày mùng 6, UBND xã mời toàn thể các cụ tròn tuổi 70, 80, 90 về trụ sở Ủy ban để đại diện lãnh đạo xã chúc thọ, biếu quà. Bậc 90 tuổi được tặng áo dài đỏ và khăn xếp đỏ. Mùng 9, từ sáng đường làng đã trưng cờ hội, đình chùa phong quang sạch sẽ, lễ đường trang trọng, chỉnh chuẩn. Các gia đình có cụ tuổi chẵn (70, 80, 90...) thì chuẩn bị cau trầu, trà nước để tiếp người đến thăm mừng. Cả làng tràn ngập không khí hội, vui hơn cả Tết. Buổi tối, các cụ mặc quần áo đẹp ứng với bậc thọ, con cháu quây quần tươi tắn; dân làng nườm nượp đến thăm, mừng tuổi. Sáng mùng 10, ngay từ sớm, văn nhạc đã rộn ràng trên loa truyền thanh. Toàn dân ra đình. Các cụ y chuẩn  mẫu mực, tế vái Thành hoàng, "nét" đến từng cử chỉ, đủ chương hồi, tuần tiết mới mãn lễ...

Ở Phạm Kha, từ bao đời nay, cứ đến Tết là tất cả những người đi làm ăn xa đều cố gắng về quê. Ai vì lý do gì đó không về được từ 30, mùng 1... thì mùng 9 cũng phải có mặt ở làng để hôm sau dự chúc thọ, như lời truyền: "Nhà nào cũng có tổ tông/ Có cụ, có kỵ, có ông, có bà/ Ở gần cho chí đi xa/ Mừng thọ là phải về nhà, về quê!". Khó tả hết nỗi xúc động...  Cụ Nguyễn Văn Ý là bộ đội chống Pháp, rồi đánh Mỹ xâm lược. Năm 1981, với quân hàm thiếu tá, Chủ nhiệm hậu cần Ðoàn 583, Mặt trận 479, cụ nghỉ hưu, chuyển luôn vợ và các con vào sinh sống tại phường 13, quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh. Năm 2009 về bái yết Tổ đường và tổ chức mừng thọ 80 tuổi, đứng giữa họ mạc, bà con thôn xóm, trong bộ áo dài, khăn xếp đỏ, cụ Ý xúc động lắm. Có lúc cụ lại hồi hộp, xao xuyến như hồi còn bé giúp bố mẹ mang lễ ra đình mỗi dịp lễ thọ của làng. Anh Nguyễn Văn Minh  mấy chục năm làm ăn trên đất Tây Nguyên, từ Bản Ðôn, anh về quê mừng thọ mẹ 80 tuổi. Anh cho biết, tôi vui sướng nhất là được nói câu: "Mẹ ơi, có người đến chúc thọ mẹ đây này!"...

Tục chúc thọ ở Phạm Kha góp phần xây dựng hạnh phúc thôn dân. Nó điều chỉnh nếp sống cộng đồng với ý thức chung tổ, chung tông mà chung lưng đấu cật làm cho gia đình và quê hương thịnh vượng. Người Phạm Kha nhuần nhị câu "có trước - có sau", "có phúc có phần". Ở đây không hiếm người khoa bảng thành đạt, làm cán bộ cấp cao. Hiếu học, khuyến học, khuyến làm, khuyến văn trở thành phong trào, nếp sống làng và đi vào từng xóm mạc. (Cụ Vũ Văn Khôi 83 tuổi, giáo viên tiểu học, có hai con trai là tiến sĩ, hai con dâu là thạc sĩ, bốn người con trai khác là cử nhân và 13 cháu nội, ngoại đang học đại học là một thí dụ). Dọc trục đường chính làng Ðỗ Hạ, dịch vụ sầm uất. Người bán, mua tấp nập. Hàng nông sản, hàng công nghiệp... phong phú,  thiết thực dân sinh. Không hề có to tiếng, cãi bậy, chỉ thấy những tiếng nói chân thành và những ánh mắt thiện chí, nụ cười chất phác.

Phạm Kha còn được mệnh danh là đất thọ. Dân Phạm Kha hãnh diện về nết đất, nết người quê mình. Họ nêu cao ý thức giữ gìn cái phúc, cái lộc, cái thọ, coi đó là phần thưởng mà Thành hoàng ban cho. Họ truyền đời câu ca nhắc nhở những người đi xa hãy luôn nhớ về quê cha đất Tổ:


Về Phạm Kha dự lễ chúc thọ để được cảm nhận thêm về một nét văn hóa cộng đồng, âu cũng là du xuân hữu ích.

(Theo Nhân dân)