Nông dân cả nước đang gặp khó khăn do thời tiết biến đổi

Sông cạn, mặn hóa xâm nhập

Theo số liệu, chưa năm nào, nông dân cả nước lại phải đối mặt với hình thái thời tiết khắc nghiệt, gây bất lợi cho mùa màng như năm nay. Miền Bắc, miền Trung khô hạn cục bộ, gay gắt, miền Nam sâu bệnh tấn công và mặn hóa xâm nhập nghiêm trọng.

Báo cáo mới nhất của Chương trình Lương thực thế giới cho thấy, BĐKH làm tăng gấp bốn lần số các vụ thiên tai trong thập kỷ qua và Việt Nam là một trong 5 quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi BĐKH. Thiên tai gia tăng, quy luật thời tiết đảo lộn đã đẩy lùi những tiến bộ đạt được trong lĩnh vực phát triển nông thôn và nông nghiệp bền vững. Ghi nhận từ quan trắc của ngành khí tượng thủy văn cho thấy, quy luật thủy văn các con sông cũng đang thay đổi. Minh chứng rõ nhất là tình trạng khô hạn diện rộng, nghiêm trọng tại các tỉnh miền Bắc, miền Trung. Sông hồ cạn kiệt, sông Hồng - con sông cung cấp nước sản xuất trọng yếu ở miền Bắc cũng đang hết nước.

Trong khi vụ lúa Đông Xuân ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng bị đe dọa mất mùa do khô hạn kéo dài, thì vựa lúa chính của cả nước, khu vực đồng bằng sông Cửu Long, liên tiếp từ giữa tháng 2 đến nay mặn đã xâm nhập sâu từ 35-70km vào vùng ngọt ổn định, gây ảnh hưởng nhiều đến diện tích lúa Đông Xuân đang trong giai đoạn làm đòng, trổ bông.

Báo cáo của Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) cho biết, ảnh hưởng của mặn hóa đối với vụ lúa Đông Xuân 2009 - 2010 đến các tỉnh Tiền Giang, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang và Bến Tre... là 620.000 trên 1.545.000ha, chiếm 40% diện tích toàn vùng. Và, tình trạng mặn hóa chắc chắn sẽ ảnh hưởng kéo dài đến đầu vụ hè thu với khoảng 550.000ha lúa sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp. Còn Cục Thủy lợi cho biết, đầu tháng 3-2010 nước mặn đã xâm nhập sâu vào đất liền, có nơi sâu đến 70km.

Như tại Trà Vinh, hiện độ mặn so với cùng kỳ năm trước đã tăng lên gấp đôi là 0,67%; Bến Tre, độ mặn đã lên đến 0,4%, và ở Cà Mau có nơi đo được là 3%. Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, khi nước bị nhiễm độ mặn 0,4% thì không thể dùng cho sản xuất, nuôi trồng được. Dự báo độ mặn cao điểm tại các tỉnh ĐBSCL sẽ còn tiếp diễn đến cuối mùa khô (kéo dài trong tháng 4 và 5).

Điều chỉnh mùa vụ và cơ cấu cây trồng

Ông Phan Huy Thông - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) nhận định, kiểu thời tiết thay đổi thất thường đã làm tăng nguy cơ xuất hiện các loài dịch bệnh, cơ cấu cây trồng bị đảo lộn, năng suất giảm dẫn đến nguy cơ mất an ninh lương thực. Nếu như nhiệt độ tăng lên 1 độ C sẽ ảnh hưởng đến 25% năng suất cây trồng. Tại miền Bắc, xu hướng nhiệt độ tăng dần, thời tiết ấm nóng khiến mùa vụ các loại cây trồng đang thay đổi.

Các kịch bản của BĐKH cho thấy, nông nghiệp, nông thôn là khu vực dễ bị tổn thương nhất. Nông dân thích ứng và đối phó với khó khăn hơn, đất ở bị thu hẹp, đất sản xuất cũng sẽ giảm nghiêm trọng dẫn tới nguy cơ mất an ninh lương thực nếu không có giải pháp thích ứng, giảm nhẹ kịp thời.

Để chủ động khắc phục có hiệu quả tác động của BĐKH, nhất là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp phải nâng cao nhận thức của cả cộng đồng. “Ứng phó với BĐKH là một thách thức bảo đảm cho nền sản xuất nông nghiệp bền vững, sát sườn đối với việc hoàn thành các mục tiêu giảm nghèo ở khu vực nông thôn cũng như các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ”, ông Thông nói.

Các lĩnh vực chịu nhiều ảnh hưởng nhất phải tính đến như thiên tai, hỏa hoạn, an ninh lương thực, rừng, các vùng đồng bằng duyên hải… cần được ưu tiên đầu tư nghiên cứu tác động ảnh hưởng và khả năng chịu được những biến đổi của khí hậu, qua đó tìm ra các giải pháp ứng phó giảm nhẹ.

Theo ông Thông, quan trọng với sản xuất nông nghiệp là rà soát điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai và bố trí cây trồng hợp lý, nhất là ở những nơi dễ bị tổn thương do BĐKH. Trên cơ sở quy hoạch, với những vùng đất cao sẽ chuyển sang trồng cây chịu hạn, giống chịu hạn để giảm áp lực về nước tưới, ngược lại với vùng thường xuyên xảy ra úng ngập chuyển sang loại cây trồng, giống chịu úng, phèn, nhiễm mặn…

Tuy nhiên, ông Thông cho rằng, linh hoạt, mềm dẻo thích ứng với BĐKH là hợp lý, nhưng hơn hết chúng ta hãy sống thân thiện, thích ứng với thiên nhiên, và đây là phương châm ứng xử đối với những biến đổi cực đoan của thời tiết.

(Theo ANTĐ)