Các chuyên gia cho rằng công khai phải gắn với minh bạch giá xăng, hoặc có những cơ chế giúp cơ quan chức năng cũng như người tiêu dùng kiểm chứng được tính chính xác của các loại chi phí kinh doanh. Lúc đó, việc công khai cách tính toán và con số cụ thể hình thành giá xăng dầu cuối cùng mới có ý nghĩa.

Từ ngày 15-3, Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam đã công khai công thức tính giá xăng trên trang web của đơn vị này, địa chỉ là www.petrolimex.com.vn. Dư luận rất quan tâm về động thái này của Petrolimex. Nhưng sau vài ngày triển khai, theo ghi nhận của phóng viên VOV, giới chuyên gia kinh tế cho rằng, ý nghĩa của việc công bố này không thực sự lớn.

Cách tính giá xăng A92 hiện nay là giá nhập khẩu về đến Việt Nam, đã bao gồm các loại phí vận chuyển, bảo hiểm…, sau đó cộng thêm các khoản phí, thuế, chênh lệch tỷ giá, khoản trích quỹ bình ổn… Petrolimex cho biết, giá xăng A92 bình quân trong vòng 30 ngày qua, kể từ ngày 12/3 trở về trước ở mức khá cao, 86,339 USD/thùng, còn dầu là 85,996 USD một thùng. Như vậy, với công thức tính giá được công bố, giá xăng A92 là khoảng 17.816 đồng, và Petrolimex lỗ trên 500 đồng/lít. Tương tự, dầu diesel lỗ khoảng 328 đồng/lít, dầu hỏa lỗ 318 đồng và dầu mazut lỗ 90 đồng/kg.

Giải quyết tận gốc độc quyền giá xăng

Trước hết, về động thái công bố giá, chuyên gia kinh tế Phạm Tất Thắng cho rằng, biện pháp này không giải quyết được cái gốc của vấn đề. Ông Thắng cho rằng, việc chuyển sang kinh doanh theo cơ chế thị trường là tất yếu. Nhưng hiện nay mới chỉ ở giai đoạn nửa vời, tức là theo cơ chế thị trường, nhưng việc kinh doanh từ nhập khẩu đến bán lại vẫn ở thế độc quyền. Đây được coi là cái gốc của vấn đề. Chưa giải quyết được cái gốc này, yêu cầu minh bạch, nhanh chóng có thể được hạn chế, nhưng chưa giải quyết được vấn đề cơ bản. Chúng ta khó có thể kiểm soát được chi phí đầu vào. Cây xăng nào đã mua xăng của Petrolimex thì không được mua xăng của các đại lý khác.

Chuyên gia kinh tế Đỗ Đức Định cho rằng, động thái của Petrolimex là công khai giá, nhưng minh bạch hay không lại là chuyện cần phải làm rõ thêm. Ông Định đặt vấn đề liệu Petrolimex đã thật sự công khai chưa, hay cơ bản vẫn là độc quyền. Hiện việc mua bán vẫn mang nặng tính độc quyền. Hiện trên thị trường, 30% cung cầu thị trường là giá quyết định, 70% vẫn là giá độc quyền, giá can thiệp. Thực chất giá của họ là độc quyền, họ giải thích thì chỉ là để giải thích, ai biết lỗ lãi bao nhiêu, số thực lãi lỗ thì khó mà tin được. Minh bạch công khai, nhưng công khai chưa chắc đã minh bạch.

Theo ông Vũ Đình Ánh, Viện phó Viện Nghiên cứu khoa học thị trường giá cả, Bộ Tài chính, thực chất, mặt hàng xăng chưa được coi là quản lý theo cơ chế thị trường, mà vẫn do Nhà nước quản lý. Nếu như vậy, Nhà nước chứ không phải doanh nghiệp công khai giá: “Nhà nước phải quản lý về giá, phải đứng ra công khai chứ không phải doanh nghiệp đứng ra công khai. Việc Petrolimex công khai giá không có ý nghĩa mấy, giá xăng các doanh nghiệp mua là do các doanh nghiệp quyết định, nên phải tuỳ thuộc vào doanh nghiệp lựa chọn thời điểm mua nào là có lợi.

Còn về cách tính giá, một số quan điểm cho rằng, cần công bố các yếu tố để hình thành giá CIF, tức giá nhập khẩu xăng dầu đã bao gồm các loại chi phí vận chuyển, hao hụt, phí bảo hiểm, cầu cảng... Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng, người tiêu dùng đang phải chấp nhận giá nhập khẩu do Petrolimex công bố, chứ chưa có điều kiện kiểm chứng.

Nổi bật qua ý kiến của các chuyên gia, đó là vấn đề là công khai phải gắn với minh bạch giá xăng, hoặc có những cơ chế giúp cơ quan chức năng cũng như người tiêu dùng kiểm chứng được tính chính xác của các loại chi phí kinh doanh. Lúc đó, việc công khai cách tính toán và con số cụ thể hình thành giá xăng dầu cuối cùng mới có ý nghĩa. Tuy nhiên, có lẽ, cái gốc của vấn đề vẫn tồn tại từ lâu, và tạo nên các bức xúc như hiện nay về giá xăng dầu, chính là độc quyền của mặt hàng này. Sẽ rất khó thuyết phục người tiêu dùng nếu vẫn còn độc quyền.

(Theo VOV)