Du kích huyện Tứ Kỳ đánh địch trên đường 191 trong thời kỳ khánh chiến chống thực dân Pháp

Trước khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, một số tên trong các đảng phái phản động lén lút liên hệ với bọn Nhật, chỉ điểm hoạt động phá hoại cách mạng, lợi dụng tình hình đói kém, hàng hoá khan hiếm, chúng giả danh là Việt Minh đi cướp phá, gây ra mối lo ngại hoài nghi trong nhân dân, gây mất trật tự xã hội. Trước tình hình đó, Tỉnh uỷ đề ra chủ trương: "Phân hóa kẻ địch, tranh thủ lôi kéo những người có tư tưởng tốt, có thái độ tỏ ra ăn năn hối lỗi, muốn lập công chuộc tội"... ". Nghiêm khắc trừng trị và cảnh cáo những tên còn ngoan cố chống phá phong trào, lén lút hoạt động cho Nhật". Tỉnh uỷ quyết định ở các cấp xã, huyện, tỉnh lựa chọn những người khoẻ mạnh, có nhiệt huyết trong lực lượng tự vệ việt Minh đưa vào tố chức "Đội Việt Minh danh dự". Đồng chí Mạc Linh được chọn làm đội trưởng "Đội Việt Minh danh dự" của tỉnh Hải Dương. Đội Việt Minh danh dự các cấp có nhiệm vụ diệt ác trừ gian, bảo vệ những cuộc mít tinh, biểu tình thị uy của quần chúng, bảo vệ các đội tuyên truyền, xung phong hoạt động ngay trong lòng địch. Ngay sau khi được thành lập, các "Đội Việt Minh danh dự" ở các cấp đã hoạt động rất mưu trí dũng cảm, có kết quả cao. Ở phần lớn các xã, các huyện đều có "Đội Việt Minh danh dự". Đội có nhiệm vụ canh gác bảo vệ các cơ quan, cơ sở cách mạng, trấn áp bọn phản cách mạng, bọn lưu manh côn đồ, giữ vững trật tự an ninh ở khu căn cứ cách mạng, vùng mới giải phóng.

"Đội Việt Minh danh dự" hoạt động rất táo bạo. Đội đã tổ chức xử trí nhiều tên tay sai gian ác như: tên Tùng ở thị xã Hải Dương, tên Xương ở huyện Cẩm Giàng, tên Ba Túc ở huyện Bình Giang, tên Lý Thùng ở huyện Chí Linh, tên Lý Ngợi ở huyện Gia Lộc và các tên tướng cướp như tên Tỉnh, tên Tộ ở huyện Tứ Kỳ, tên Toả ở Kẻ Sặt, huyện Bình Giang, v.v.. Trong khi tiến hành trừ gian diệt ác, các chiến sĩ Việt Minh danh dự đã nắm vững chính sách của Đảng: đối với bọn Việt gian ngoan cố thì cương quyết trừng trị, đối với bọn lừng chừng thì tìm mọi cách phân hoá thuyết phục, đối với những đối tượng có biểu hiện tiến bộ thì tuyên truyền vận động theo cách mạng.

Ngoài những biện pháp chủ yếu trên, các chiến sĩ "Đội Việt Minh danh dự" còn phối hợp với quần chúng tổ chức nhiều vụ như: phân phát truyền đơn, kêu gọi, cảnh cáo, gửi thư răn đe bọn quan lại, trí thức không nên theo phát xít Nhật bán nước hại dân.

Hoạt động của "Đội Việt Minh danh dự" đã có tiếng vang lớn trong toàn tỉnh, làm cho quần chúng phấn khởi tin tưởng vào Việt Minh; làm cho bọn ngụy quân, ngụy quyền và các tố chức phản động hoang mang, hoảng sợ. "Đội Việt Minh danh dự" các cấp thực sự đã làm các công việc của một lực lượng chuyên chính, là tổ chức tiền thân của Công an nhân dân tỉnh Hải Dương sau này.

Cuối tháng 7-1945, không khí khởi nghĩa ở Hải Dương đã xuất hiện ở nhiều vùng, mọi hoạt động đã hướng vào mục tiêu khởi nghĩa giành chính quyền. Đầu tháng 8-1945 sau khi Liên Xô tấn công quân đội Nhật, đánh bại đạo quân Quan Đông, sự thất bại của nước Nhật đã rõ ràng. Ngày 14-8-1945 Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng Hồng quân Liên Xô và quân Đồng minh. Quân đội Nhật ở Việt Nam mất tinh thần, hoang mang rêu rã, bộ máy của chính quyền bù nhìn từ Trung ương đến địa phương bị tê liệt. Đảng ta nhận định "Thời cơ khởi nghĩa đã đến". Hội nghị đại biểu toàn quốc của Đảng họp ở Tân Trào (Tuyên Quang) quyết định Tổng khởi nghĩa, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn quốc đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền.
 
Ở tỉnh Hải Dương, Hội nghị cán bộ toàn tỉnh họp từ ngày 13-8-1945 ở Đông Thôn thuộc huyện Thanh Miện bàn kế hoạch phát động quần chúng chuẩn bị đón thời cơ nồi dậy giành chính quyền. Được tin Nhật đầu hàng Đồng minh, mặc dù chưa nhận được lệnh tổng khởi nghĩa của Đảng, nhưng căn cứ vào tình hình thực tế ở địa phương, Hội nghị đã kết thúc sớm vào ngày 15-8-1945 để các đồng chí đại biểu trở về địa phương phát động quần chúng noi dậy khởi nghĩa.

Ở thị xã Hải Dương, lực lượng Việt Minh đã lợi dụng tình hình, biến cuộc tuần hành chiều ngày 17-8-1945 của Tổng công hội viên chức và thanh niên Đại Việt (thanh niên Phan Anh) của chính quyền bù nhìn thành cuộc tuần hành biểu dương lực lượng của quân chúng cách mạng. Kế hoạch đó đã được thực hiện thắng lợi, hệ thống chính quyền địch nằm im, nhiều người tìm  gặp Việt Minh để giao nộp vũ khí.

Thực dân Pháp rút quân qua cầu Phú Lương

Tình thế đã đến, Tỉnh uỷ Hải Dương chỉ đạo, phân công các ban, ngành tiếp quản các cơ quan của địch. "Đội Việt Minh danh dự" Hải Dương do đồng chí Nguyễn Năng Hách chỉ huy tiếp quản Ty Liêm phóng, Ty Cảnh sát và nhà tù.

Sau khi tiếp quản các cơ sở chuyên chính của địch, lực lượng do đồng chí Nguyễn Năng Hách chỉ huy, còn được gọi là lực lượng Liêm phóng, vừa thực hiện nhiệm vụ bảo vệ các cơ sở trên, vừa thực hiện các hoạt động tuần tra cảnh gác bảo vệ các cơ quan và trật tự đô thị. Thắng lợi của thị xã Hải Dương đã động viên, khích lệ các huyện còn lại trong tỉnh nhanh chóng giành chính quyền. Từ ngày 17 đến ngày 22-8-1945 cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hải Dương hoàn toàn thắng lợi. Hải Dương là một trong bốn tỉnh giành chính quyền đầu tiên trong cả nước.
 
Trong quá trình đấu tranh cách mạng và giành chính quyền tháng 8-1945, mọi hoạt động vũ trang như canh gác bảo vệ cơ quan của Đảng, bảo vệ các phong trào cách mạng, trấn áp bọn phản cách mạng và bọn lưu manh côn đồ, giữ vững trật tự an ninh, bảo vệ các cuộc mít linh tuần hành, diện ác, trừ gian, ... đều do "Đội Việt Minh danh dự" đảm nhiệm. Đội Việt Minh danh dự đã góp phần lật đổ giai cấp thống trị giành chính quyền về tay nhân dân ở Hải Dương.

(Theo Địa chí Hải Dương)