Đinh Văn Tả sinh ngày 26-11 năm Kỷ Hợi, niên hiệu Vĩmh Thọ thứ 2 (1599) tại quân doanh An Tràng, Gia Viễn, Ninh Bình. Quê gốc tại làng Hàm Giang (sau đổi là Hàn Giang), huyện Cẩm Giàng, phủ Thượng Hồng (nay là phường Quang Trung, TP Hải Dương).

Thân phụ của ông là Đinh Văn Phú, có công dẹp nhà Mạc, được phong Hùng Quận công. Thân mẫu là Nguyễn Thị Năng, nổi tiếng là người hiền hoà nhân hậu, sinh thời được tôn là Hiền mẫu.

Chưa đầy một năm sau khi ông ra đời thì cha mất, Đinh Văn Tả được mẹ đưa về Hàm Giang để nuôi dưỡng. Ông sớm có ý chí rèn luyện võ nghệ, học tập binh pháp để nối nghiệp cha anh. Ông là người thông minh, khoẻ mạnh phi thường, có biệt tài cưỡi ngựa bắn cung, tính tình phóng túng, không chịu bó buộc.

Học sinh trường Tiểu học Tô Hiệu, TP Hải Dương tham quan khu di tích đền thờ danh tướng Đinh Văn Tả

Vào khoảng năm 1624 ông giao du với phường du đãng, phạm tội, bị bắt giam, nhân khi đi qua trường bắn, thấy quân triều đình tập bắn, ông xin vào bắn thử, mười phát trúng đích cả mười. Chúa Trịnh mến tài, tha tội, cho vào dinh làm chức Điển binh. Năm 1625, ông lên Cao Bằng đánh quân nhà Mạc. Năm 1628, theo vua Lê vào Nam đánh Nguyễn Phúc Nguyên, lập công lớn, được phong tước hầu. Năm 1645, ông cùng ba con trai đi đánh dẹp quân Nhà Mạc ở Cao Bằng, thắng lớn, nhưng ba con trai của ông đều chết trận.

Từ năm 1649 đến năm 1658, ông cầm quân 9 lần đánh chúa Nguyễn, thu hồi 7 huyện bờ Nam sông Gianh, được phong tước Quận công. Từ năm 1659 đến năm 1662, ông làm trấn thủ Nghệ An. Năm 1666, ông bắt sống quận công Mạc Kính Liễu, ông được thăng Đông quân đô đốc phủ, kiêm quản ngũ Quân Đô đốc phủ, tước Lộc Quận công. Năm 1677, khi ông 78 tuổi, đem quân đánh tan quân Mạc Kính Vũ, chấm dứt nhà Mạc và thu hồi 4 châu bị nhà Mạc dâng cho ngoại bang.

Năm mươi năm liền theo đuổi binh nghiệp, suốt 6 triều vua Lê, ông là tướng tài, nam chinh bắc chiến, lập nhiều chiến công lớn. Năm Đinh Tị (1677), vua Lê cho lập sinh từ thờ Đinh Văn Tả tại quê hương và sinh phong Thành hoàng bản thổ, Thượng đẳng Đại vương, ban ba trăm mẫu ruộng làm lộc điền tại Hàm Giang, Hàm Thượng, Bình Lâu, chia cấp cho dân cày cấy.

Ngày 4 tháng 5 năm ất Sửu, niên hiệu Chính Hoà (1685) ông mất tại nhà riêng tại Kinh đô, thọ 87 thoi. Vua Lê, chúa Trịnh thương tiếc thân hành điếu phúng, an táng ông theo nghi thức vương giả. Vua ban thuỳ là "Vũ Dũng". Về sau con cháu ông nối nhau làm tướng cầm quân, đánh giặc nổi tiếng trong nước.

Cụm di tích Đinh Văn Tả tại phường Quang Trung, thành phố Hải Dương có giá trị văn hoá, lịch sử, nghệ thuật đã được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng

(Theo Địa chí Hải Dương)