Cá nhân tôi từ lâu đã có ý thức "người Việt dùng hàng Việt"', nhưng thỉnh thoảng tôi hay bị mua phải những loại hàng Việt kém chất lượng và dịch vụ không xứng với đồng tiền nên đã làm tôi rất nản lòng, muốn thể hiện lòng yêu nước nhiều khi cũng khó.

Tuy nhiên tôi cũng ghen tị với người Nhật và người Hàn Quốc vi tinh thần dùng hàng nội ủng hộ lẫn nhau của họ. Chúng ta cần có một cơ chế để Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đủ mạnh để bênh vực người tiêu dùng trước những doanh nghiệp làm ăn gian dối. Lúc đó lời kêu gọi người Việt dùng hàng Việt mới phát huy tác dụng.

Để phong trào "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" thành công, phải chú ý đến cả hai mặt: người tiêu dùng (NTD) và nhà sản xuất. Không thể bảo NTD hãy dùng hàng nội trong khi hàng nội không thể dùng được hoặc không có để dùng; còn hô hào nhà sản xuất hãy sản xuất tốt để bán ở thị trường nội địa cũng khó. Do vậy, phải có biện pháp phát động cả hai phía.

Vấn đề đầu tiên cần xem xét là vì sao NTD không mặn mà với hàng nội. Có thể chia thành hai nhóm vấn đề. Nhóm thứ nhất liên quan đến chất lượng, mẫu mã, giá cả. Gần đây, chúng ta nói hàng lậu, hàng nhập khẩu có chất độc hại, không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, do đó chứng minh hàng Việt Nam đáp ứng đủ các tiêu chuẩn trên thì việc tuyên truyền cho hàng nội mới có hiệu quả. Nhóm thứ hai là nhiều mặt hàng Việt Nam có lợi thế như: may mặc, giày dép..., dù xuất ra nước ngoài rất mạnh nhưng ở thị trường trong nước lại chưa thích hợp vì giá cả còn cao nên bị hàng ngoại "lấn sân".

Có thể chất lượng, tiêu chí an toàn của loại hàng nào đó chưa bảo đảm nhưng đại đa số người dân có mức thu nhập thấp và trung bình vẫn phải chọn mua. Rõ ràng, DN Việt Nam đã bỏ qua thị phần thu nhập thấp và chưa với tới được thị phần thu nhập cao. Như vậy, khi tuyên truyền người Việt Nam dùng hàng Việt Nam, phải chú ý đến phân đoạn trung bình mà hàng Việt Nam đáp ứng được.

Về hệ thống phân phối, giả sử hàng Việt Nam chất lượng tốt, giá hợp lý, phù hợp NTD nhưng muốn mua có dễ dàng không? Ở thành thị dễ hơn nhưng ở khu vực nông thôn, NTD ra cửa hàng chỉ thấy toàn hàng Trung Quốc thì mua sao được hàng Việt Nam?

Nếu tuyên truyền đúng hướng, tổ chức các hội thảo so sánh hàng nội với hàng ngoại để người dân có thông tin, có cách tiếp cận được thì sẽ thuyết phục được họ sử dụng. Các hiệp hội, tổ chức DN nên vào cuộc mạnh hơn để bảo đảm chất lượng hàng hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm cho người dân yên tâm dùng hàng Việt. Trong cuộc vận động này, phải nêu gương các điển hình tốt, đồng thời phải có chế tài, phê phán người làm không tốt để tạo dựng niềm tin.

Bộ Chính trị đã có kết luận về tổ chức cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" với tinh thần chỉ đạo: Đây không chỉ là biện pháp trước mắt, mà là chiến lược lâu dài, phát huy nội lực

Để "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam", doanh nghiệp (DN) trong nước phải chứng minh được sản phẩm của mình tốt, bền, nhiều tiện ích, giá hợp lý hơn sản phẩm cùng loại của DN nước ngoài.

Về phía nhà sản xuất, sản phẩm làm ra phải đạt tiêu chuẩn chất lượng đủ để người dân yên tâm sử dụng. Giá cả hàng hóa phải hợp lý. Người dân có tâm lý sính ngoại không hẳn do họ thích dùng hàng đắt tiền. Bảo đảm được các yếu tố này, cuộc vận động sẽ thành công vì người Việt Nam có lòng yêu nước, có niềm tự hào với sản phẩm của mình.

Đã từ lâu, trong nếp nghĩ, nếp sống của nhiều người tiêu dùng (NTD) nước ta đã hình thành một quan niệm: Hàng nội không bằng hàng ngoại. Đây là hậu quả khi mà một thời gian dài trước đây, hàng hóa sản xuất trong nước đã từng có chất lượng kém, mẫu mã nghèo nàn, giá cả không hợp lý...

Thế nhưng, hiện nay nhiều sản phẩm Việt Nam chất lượng cao như: sữa Vinamilk, dầu Tường An, bánh Kinh Đô, ắc quy Đồng Nai, áo Việt Tiến, vỏ ruột xe Casumina... đã dần được NTD ưa chuộng và tín nhiệm; đặc biệt là trong hoàn cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu như hiện nay.

Hơn nữa, sau những sự cố như sữa Trung Quốc có melamine, thịt gà đông lạnh nhập khẩu đã hết hạn sử dụng của Vinafood..., rất nhiều người không còn "dám" mua những mặt hàng chỉ có một số chữ ngoại in trên bao bì mà không rõ chất lượng và khâu kiểm duyệt như thế nào...? Trước tình hình này, nhiều người dân đã xem lại thói quen mua sắm của mình và rất cân nhắc để chọn hàng nội hay hàng ngoại.

 Có thể nói đây là thời cơ vàng cho các DN Việt Nam khi tung ra các sản phẩm có chất lượng, mẫu mã cải tiến đẹp để chinh phục niềm tin của khách hàng trong nước.

Bản thân tôi và gia đình chỉ mong muốn mua được hàng hóa có chất lượng và giá cả chấp nhận được. Nhưng thực sự đôi khi phải chấp nhận sự thật là chất lượng hàng Việt Nam không đồng đều. Dần dần người tiêu dùng chúng tôi phải chuyển sang hàng ngoại cao cấp hơn, vì dù mắc hơn ít hay nhiều nhưng thỏa mãn nhu cầu cao nhất về chất lượng, độ bền...(hầu như các loại hàng ngoại đều mắc hơn hàng trong nước).

 Hàng Trung Quốc đúng là mẫu mã rất đẹp và giá cả thấp, nhưng chất lượng kém. Khả năng cạnh tranh được của hàng Việt Nam với hàng Trung Quốc là rất cao. Giá cả hàng Việt Nam cao hơn một chút, tuy vậy, vẫn có thể kỳ vọng người Việt Nam dùng hàng Việt Nam nhưng với một điều kiện tiên quyết là các doanh nghiệp Việt Nam phải tôn trọng người tiêu dùng và bảo đảm về chất lượng sản phẩm. Nếu không thì người tiêu dùng Việt Nam sẽ ưu tiên hàng Trung Quốc do giá cả rẻ hơn.

Cổ vũ người Việt dùng hàng Việt, điều này đúng về tình cảm. Nhưng để có hiệu quả thực và lâu bền, hàng Việt Nam phải có tính cạnh tranh cao trên thị trường (giá rẻ không phải là yếu tố quyết định).

Tôi nghĩ người Việt sẵn sàng ủng hộ trong một thời gian nhất định, nhưng nếu hàng không đáp ứng đòi hỏi của khách họ sẽ thất vọng và tìm nguồn cung cấp khác. Vì vậy theo tôi vai trò quyết định nằm trong tay doanh nghiệp Việt Nam.

Những doanh nghiệp Việt Nam đã hiểu rõ thị trường nội địa chưa? Nếu ta nghĩ là đã hiểu rồi mà vẫn thất bại trên sân nhà thì điều đó chúng tỏ ta đã hiểu sai, hoặc đánh giá sai lầm thị trường, hoặc không có khả năng cung cấp sản phẩm đáp ứng nhu cầu. Dù sao ta cũng phải tìm ra câu giải đáp nếu muốn tồn tại.

Chiến lược nào, biện pháp nào, tổ chức nào, phương tiện tài chính nào để nắm bắt thị trường nội địa và chinh phục nó?

Tôi chưa nói đến thị trường bên ngoài vì nếu tại đất nhà ta còn yếu thế thì hiểu rõ thị trường nước ngoài chỉ là điều không tưởng. Tuy nhiên sự phân chia là gượng ép trong nền kinh tế toàn cầu ngày nay. Và nếu không hiểu rõ thị trường mình muốn thâm nhập vào, xuất khẩu hàng qua đó chắc chắn sẽ thất bại.

Ở đâu và thời nào cũng vậy, đối với những hàng hóa và dịch vụ thông thường, thì người tiêu dùng đầu tiên, nếu không nói là quan trọng nhất, phải là người tiêu dùng địa phương, trong nước. Vì thế khuyến khích “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” là chuyện đương nhiên.

Thế nhưng, người Việt Nam chỉ dùng hàng Việt Nam khi họ có thông tin đầy đủ về nguồn hàng, chất lượng và giá cả hàng hóa, cũng như khi họ được tiếp cận hệ thống dịch vụ phân phối hàng thuận tiện và tốt nhất có thể có trong so sánh với các hàng hóa ngoại nhập.

Trong bối cảnh mở cửa, người tiêu dùng có quyền rộng rãi hơn trong tiếp nhận thông tin và cơ hội lựa chọn các hàng hóa và nguồn cung cấp theo ý mình. Vì vậy, sẽ thật khó thuyết phục người tiêu dùng Việt Nam mua hàng Việt Nam chỉ vì lòng yêu nước thuần túy khi với cùng giá cả tương đương nhau, mà chất lượng hàng nội quá kém, mẫu mã lại đơn điệu và các dịch vụ hậu mãi dường như không có.

Cũng thật khó cưỡng lại sức hấp dẫn của hàng ngoại nhập giá rẻ, dù chất lượng có thấp, nhưng “khuất mắt trông coi” và dù có dùng “cũng chưa chết ngay”, nhất là khi chúng lại có mẫu mã bắt mắt, với nhiều tiện ích gia tăng và tính năng độc đáo, lại được hỗ trợ bởi làn sóng quảng cáo từ nhiều tầng nấc và các pha “tuyệt chiêu” marketing chuyên nghiệp.

Hàng Việt Nam khó bán cho người Việt Nam khi dân ta không được cung cấp thông tin và được tổ chức để trở thành cộng đồng những người tiêu dùng thông minh, biết phân biệt các giá trị bên trong với các màu mè sặc sỡ bên ngoài. Không thể chối bỏ một thực tế là hiện có cả thế hệ người tiêu dùng mới, “sành điệu” nhưng “cả tin”, “cả thèm nhưng chóng chán”, với tâm lý sính ngoại và thói quen “khẳng định đẳng cấp” qua thương hiệu, nhãn hiệu hàng hóa.

Hàng Việt Nam chỉ bán được cho người Việt Nam khi những người lao động và quản lý doanh nghiệp Việt Nam “đồng tâm hiệp lực” sản xuất ra hàng hóa một cách trân trọng, với chất lượng “như là làm cho mẹ mình dùng”, chứ không chạy theo lợi nhuận thuần túy và lợi ích ngắn hạn mà làm ăn tắc trách, dối lừa.

Khẩu hiệu “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” sẽ không dừng lại ở ý nghĩa chính trị thuần túy, mà trở thành thực tiễn kinh tế-xã hội sinh động, mang lại hiệu quả to lớn, toàn diện khi có sự hỗ trợ có tổ chức và thực chất của Nhà nước.

Sự hỗ trợ này không chỉ từ việc Nhà nước tạo mọi cơ hội nhằm làm tăng thu nhập của người tiêu dùng trong nước, mà còn từ việc làm tất cả để giảm bớt các chi phí sản xuất của các doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình tổ chức sản xuất và phân phối hàng hóa cho người Việt Nam.

Nhà nước cũng cần phát động và duy trì những cuộc vận động cấp quốc gia, trong khuôn khổ các cam kết hội nhập đã ký, nhằm tăng cường nhận thức, thói quen và thông tin về quy mô, chất lượng, giá cả và tính năng, cùng hệ thống phân phối bán buôn và bán lẻ rộng khắp, hiện đại và thuận lợi, cùng các điều kiện cung ứng và chăm sóc khách hàng khác từ phía các doanh nghiệp Việt Nam...

Nếu những điều trên được thực hiện tốt, thì nhất định sẽ đến một ngày người tiêu dùng Việt Nam coi hàng Việt Nam là sự lựa chọn đầu tiên của mình.

Khi Việt Nam vẫn chưa thể dựng một hàng rào thuế quan hay kỹ thuật để ngăn chặn sự xâm nhập của hàng ngoại, doanh nghiệp phân phối bán lẻ trong nước có thể dựng nên một tấm lá chắn khác đó là sự ủng hộ của chính người tiêu dùng.

Hiện có một nghịch lý đang diễn ra. Khi các doanh nghiệp Việt chỉ tập trung vào việc mang hàng đi các nước khác bán, và phải chịu đủ mọi loại hàng rào kỹ thuật, hàng rào thuế quan; thì ngay trên chính sân nhà, hàng ngoại tự do tràn ngập mà không gặp bất cứ một rào cản đáng kể nào. Thậm chí hàng hóa mang nhãn mác nước ngoài còn nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt của người tiêu dùng.

Việt Nam chưa đủ thực lực để dựng nên một rào cản ngăn hàng hóa nước ngoài, nhưng có thể tranh thủ một hàng rào khác. Đó là hàng rào tình cảm và tâm lý của chính người tiêu dùng. Thậm chí đó có thể là hàng rào của lòng tự trọng dân tộc.

Khó có thể nói người Việt sính ngoại, vì chất lượng, mẫu mã hàng nước ngoài đúng là cao hơn hẳn hàng trong nước. Người Việt Nam có tấm lòng yêu nước và chia sẻ khó khăn với đồng bào mình, nhưng họ cũng có quyền lựa chọn sản phẩm tốt. Người tiêu dùng sẵn sàng dựng nên tấm lá chắn bảo vệ sản phẩm trong nước. Nhưng trước đó, họ sẽ đặt câu hỏi rằng hàng nội có xứng đáng được bảo vệ hay không.

Chính doanh nghiệp phải phát triển vững mạnh, tung ra sản phẩm tốt, dịch vụ tốt thì mới nhận được sự ủng hộ của người tiêu dùng. Hiện các doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến việc phát triển sản phẩm, dịch vụ tại thị trường nội địa. Trong khi nhiều tập đoàn nước ngoài coi Việt Nam là một thị trường mới nổi tiềm năng, đầu tư vào hệ thống siêu thị bán lẻ, trung tâm mua sắm... thì lâu nay người Việt lại tập trung vào việc xuất khẩu.

Bán được hàng Việt trên chính sân nhà đang trở thành vấn đề cấp bách nếu các doanh nghiệp muốn tồn tại.